Dr Maria Brzegowy, specjalistka leczenia otyłości, omawia współczesne metody i podejścia oraz tłumaczy, jak powinna wyglądać dieta osoby z chorobą otyłościową.
Otyłość to przewlekła choroba, która może rozwijać się, nasilać i nawracać, zwiększając ryzyko wielu powikłań i pogarszając jakość oraz długość życia. Prognozy wskazują, że w 2035 r. choroba otyłościowa może dotyczyć nawet około 33% dorosłych Polaków! Skala zjawiska sprawia, że otyłość jest dziś jednym z najważniejszych wyzwań zdrowotnych, a jej leczenie wymaga czegoś więcej niż tylko kolejnej diety „odchudzającej”. Współczesne podejście obejmuje modyfikację stylu życia i dietoterapię, a w zależności od zaawansowania choroby i potrzeb pacjenta – również farmakoterapię oraz leczenie chirurgiczne. Jak twierdzi ekspertka VI edycji kampanii „Glutenowy zawrót głowy – obalamy mity, potwierdzamy fakty” – dr Maria Brzegowy*, dietetyk i specjalista żywienia klinicznego oraz dietoterapii osób z chorobą otyłościową, kluczowe jest nie samo zastosowanie konkretnej metody, ale właściwe jej dobranie do sytuacji klinicznej pacjenta.
Jak właściwie diagnozować chorobę otyłościową?
Skuteczne leczenie otyłości zaczyna się nie od wyboru diety czy leku, ale od prawidłowego rozpoznania i oceny zaawansowania choroby. Współczesne podejście Europejskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością (EASO) podkreśla, że samo BMI nie powinno być jedynym kryterium diagnostycznym.
– Ocenie powinno podlegać również rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, szczególnie jej nagromadzenie w okolicy brzusznej, które wiąże się z większym ryzykiem powikłań kardiometabolicznych. Dlatego należy uwzględnić m.in. wskaźnik talia/wzrost, obecność chorób i powikłań związanych z otyłością, a także jej wpływ na funkcjonowanie i zdrowie psychiczne. Dopiero taka całościowa ocena pozwala określić nasilenie choroby i dobrać odpowiednią intensywność leczenia – wyjaśnia dr Maria Brzegowy.
Na czym polega dietoterapia otyłości?
Modyfikacja stylu życia pozostaje jednym z podstawowych filarów leczenia otyłości i obejmuje nie tylko terapię żywieniową, ale również aktywność fizyczną, redukcję stresu i poprawę jakości snu. Nie oznacza to jednak stosowania jednej, uniwersalnej diety „odchudzającej”. Podstawą redukcji masy ciała jest uzyskanie ujemnego bilansu energetycznego, jednak sposób jego osiągnięcia powinien być dopasowany do stanu zdrowia, preferencji i możliwości pacjenta.
Jako typowy punkt wyjścia zaleca się umiarkowany deficyt energii rzędu 500-600 kcal/dobę w stosunku do zapotrzebowania energetycznego, co często oznacza dietę około 1200-1500 kcal/dobę u kobiet i 1500-1800 kcal/dobę u mężczyzn.
– Znaczenie ma nie tylko liczba kalorii, ale również jakość diety, odpowiednia podaż białka, błonnika pokarmowego itp. Nie ma dowodów, że jeden model żywienia, np. śródziemnomorski, low-carb czy wysokobiałkowy, jest najlepszy dla wszystkich. Wśród modeli żywienia o udowodnionych korzyściach zdrowotnych szczególne miejsce zajmuje dieta śródziemnomorska, którą można indywidualizować w zależności od potrzeb i preferencji pacjenta. Skuteczna dieta nie musi być tą, która powoduje najszybszy spadek masy ciała – powinna być ona przede wszystkim możliwa do utrzymania długoterminowo. W zależności od potrzeb pacjenta modyfikacje stylu życia mogą być uzupełniane o terapię psychologiczną, farmakoterapię lub interwencję chirurgiczną – tłumaczy dietetyczka.
Ważne jest również odpowiednie zbilansowanie diety pod względem składników odżywczych. W modelu diety śródziemnomorskiej tłuszcz powinien dostarczać około 35-45% energii, przede wszystkim w postaci tłuszczów nienasyconych, a węglowodany – około 35-45%. Istotnym elementem diety powinien być również błonnik pokarmowy, w tym pochodzący z pełnoziarnistych produktów zbożowych (takich jak np. makaron razowy, pieczywo typu graham, kasza jęczmienna typu pęczak, płatki owsiane górskie), którego odpowiednia podaż wspiera m.in. sytość i prawidłową pracę przewodu pokarmowego.
Zgodnie z aktualnymi zaleceniami jego spożycie powinno wynosić co najmniej 25 g/dobę u kobiet i 30 g/dobę u mężczyzn (30 g błonnika to np.: szklanka malin, 2 szklanki ugotowanego makaronu pełnoziarnistego, miseczka brokułów, 4 kromki pieczywa razowego i 5 łyżek płatków owsianych, czyli np. na śniadanie – owsianka, II śniadanie – maliny, na obiad – makaron z brokułami, na podwieczorek i kolację – kanapki).
Szczególnej uwagi wymaga ochrona masy mięśniowej, której jednym z kluczowych elementów jest odpowiednia podaż białka. W czasie redukcji masy ciała trzeba zadbać o jego odpowiednią ilość, a u osób z otyłością zapotrzebowanie należy odnosić do referencyjnej, a nie rzeczywistej masy ciała. Drugim ważnym elementem jej ochrony jest regularna aktywność fizyczna, szczególnie trening oporowy.
Jak leczyć otyłość?
Jeżeli sama zmiana stylu życia nie jest wystarczająca lub nie przyniosła oczekiwanych rezultatów, należy rozważyć leczenie otyłości z zastosowaniem interwencji medycznych, w tym farmakoterapii. Jak jednak podkreśla ekspertka, leki stosowane w leczeniu otyłości nie zastępują diety ani aktywności fizycznej, mogą natomiast zwiększyć skuteczność kompleksowego leczenia i ułatwić jego długoterminowe prowadzenie. Współczesna farmakoterapia otyłości obejmuje leki o różnych mechanizmach działania, a ich wybór powinien być indywidualizowany z uwzględnieniem m.in. stopnia otyłości, chorób współistniejących, przeciwwskazań i oczekiwanych efektów leczenia.
– Farmakoterapia otyłości rozwija się w tempie, jakiego nie doświadczyło wiele innych chorób przewlekłych. Największą zmianę ostatnich lat przyniosły leki wpływające na układ inkretynowy (część układu hormonalnego, który – za pomocą hormonów jelitowych wydzielanych po posiłku – reguluje stężenie glukozy we krwi) – na przykład semaglutyd oraz tirzepatyd, które wpływają m.in. na regulację apetytu i odczuwanie sytości, co sprzyja zmniejszeniu spożycia energii. W leczeniu otyłości stosuje się również inne preparaty. Z pewnością jednak – i trzeba to wyraźnie zaznaczyć – nie można sprowadzać tych terapii wyłącznie do określenia: „zastrzyki odchudzające”. Są to bowiem leki stosowane w leczeniu przewlekłej choroby, wymagające kwalifikacji, odpowiedniego dawkowania, monitorowania skuteczności i bezpieczeństwa oraz oceny tolerancji – mówi dr Maria Brzegowy.
Najnowsze zalecenia EASO podkreślają, że celem leczenia farmakologicznego nie jest wyłącznie redukcja masy ciała – w zależności od sytuacji klinicznej terapia powinna również przyczyniać się do poprawy powikłań otyłości, funkcjonowania i jakości życia pacjenta.
Kiedy potrzebne jest leczenie chirurgiczne?
U części pacjentów konieczne jest zastosowanie chirurgii bariatrycznej. Zgodnie z aktualnymi polskimi rekomendacjami w zakresie chirurgii metabolicznej i bariatrycznej (2025) leczenie chirurgiczne należy rozważyć przede wszystkim u osób z BMI ≥35 kg/m², niezależnie od obecności chorób związanych z otyłością. W wybranych sytuacjach może być również rozważane przy BMI 30-34,9 kg/m², przede wszystkim u osób z cukrzycą typu 2, u których mimo leczenia farmakologicznego, w tym insuliną, utrzymuje się hiperglikemia. Zabieg może prowadzić do znacznej i trwałej redukcji masy ciała oraz poprawy wielu powikłań otyłości. Nie kończy jednak leczenia – pacjent wymaga wieloletniego monitorowania, odpowiedniej suplementacji i opieki zespołu terapeutycznego, w tym dietetyka.
– Co warto podkreślić, farmakoterapia i chirurgia bariatryczna nie muszą być konkurencyjnymi metodami. Leki mogą być stosowane przed operacją (jako przygotowanie), a także po niej – w przypadku niewystarczającej redukcji masy ciała lub jej ponownego wzrostu. Współczesne leczenie otyłości coraz częściej oznacza więc nie wybór jednej „najskuteczniejszej” metody, ale odpowiednie połączenie dostępnych sposobów leczenia i dostosowanie ich do sytuacji konkretnego pacjenta – przekonuje specjalistka.
Indywidualne podejście
Kompleksowe podejście do choroby otyłościowej wymaga również uwzględnienia czynników psychologicznych i środowiskowych. Jedzenie emocjonalne, zaburzenia odżywiania, przewlekły stres, niedobór snu czy niekorzystne nawyki mogą utrudniać osiągnięcie i utrzymanie efektów leczenia. Dlatego ważne jest nie tylko to, ile kilogramów udało się zredukować, ale również poprawa parametrów metabolicznych, ciśnienia tętniczego, sprawności fizycznej, jakości życia i codziennego funkcjonowania. Leczenie powinno być długoterminowe, a jego cele regularnie oceniane i modyfikowane wraz ze zmieniającymi się potrzebami pacjenta.
Dr Maria Brzegowy
Nauczyciel akademicki na Uniwersytecie Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie, dietetyk i specjalista żywienia klinicznego. Od ponad 10 lat zajmuje się opieką dietetyczną nad pacjentami z chorobą otyłościową leczonymi chirurgicznie (chirurgia bariatryczna), a od ponad trzech lat – również pacjentami leczonymi farmakologicznie z zastosowaniem agonistów receptora GLP-1. Jest współautorką polskiego stanowiska ekspertów dotyczącego opieki żywieniowej nad pacjentami z chorobą otyłościową leczonymi farmakologicznie. Regularnie występuje jako prelegent na konferencjach naukowych i szkoleniach. Jest wykładowcą Akademii Leczenia Żywieniowego POLSPEN oraz Centrum Szkoleń Dietetyki Klinicznej. Należy do Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości PTLO oraz Polskiego Towarzystwa Dietetyki PTD. Pełni funkcję kierownika studiów podyplomowych „Obesitologia Kliniczna” na Uniwersytecie Medycznym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Angażuje się również w działalność społeczną, prowadząc Grupę Wsparcia dla Pacjentów Chorujących na Otyłość w Krakowie oraz uczestnicząc w posiedzeniach Sejmu i Senatu.
Edukuje specjalistów w ramach własnej Akademii Leczenia Otyłości. Aktywnie stara się edukować w sieci, prowadząc kanał m.in. na Instagramie (@drmariabrzegowy) oraz na Facebooku (@Maria Brzegowy – dietetyka bariatryczna i onkologiczna).
Organizatorem ogólnopolskiej kampanii promocyjno-edukacyjnej „Glutenowy zawrót głowy – obalamy mity, potwierdzamy fakty” jest Federacja Branżowych Związków Producentów Rolnych.
Źródło: Informacja nadesłana do redakcji
