Znane przysłowie mówi „Tyle sołtys może, ile wieś mu pomoże”. W tej grze zespołowej sołtys/sołtyska nie powinni więc być samotnymi bojownikami a raczej koordynować komunikację między mieszkańcami sołectwa i radnymi. Powinni mieć możliwość udowadniania, że stoi za nimi większość mieszkańców (przyszłych wyborców rady gminy). Im większe poparcie wśród mieszkańców, tym większa szansa na uzyskanie poparcia wśród radnych – liczby działają na wyobraźnię, także radnych.
Budowanie pozycji negocjacyjnej sołtysa/sołtyski w przekonywaniu radnych do poparcia pomysłów sołeckich wymaga uwzględnienia przynajmniej dwóch elementów. Zbudowanie poparcia mieszkańców dla pomysłów to pierwszy element. Drugi etap obejmuje działania skierowane na budowanie pozytywnego nastawienia wobec tych pomysłów wśród radnych.
Przy budowaniu relacji z radnymi warto trzymać się zasady, że sołtysowi//sołtysce w rozmowach z radnymi towarzyszy kilku mieszkańców np. członków rady sołeckiej (tzw. „oko publiczności”). Obecność mieszkańców w czasie rozmów z radnymi wzmacnia przekaz sołtysa, pokazując że nie jest on osamotniony.
Budowanie koalicji na rzecz pomysłów sołeckich wewnątrz sołectwa
Ważna jest liczba nazwisk na listach poparcia pomysłów sołeckich, ale duże znaczenie ma też liczba mieszkańców biorących udział w zebraniach dotyczących funduszu soleckiego, sprawozdawczych, bieżących. Zwiększanie frekwencji na zebraniach wymaga czasu i często nie przynosi szybkich efektów w sołectwach, w których nie ma nawyków uczestniczenia w zebraniach wiejskich. Wydaje się jednak, że warto. Osobiste zapraszanie mieszkańców przez sołtysa i członków rady sołeckiej, zachęcanie do udziału w zebraniach przez osoby, których zdanie liczy się w lokalnej społeczności, no i oczywiście szerokie upowszechnianie z wyprzedzeniem informacji o terminach i tematach zebrań (i przypominanie tego tuż przed) – z tego nie warto rezygnować.
Codzienne rozmowy sołtysa/sołtyski z mieszkańcami, a przede wszystkim słuchanie ich spontanicznych wypowiedzi w naturalnych sytuacjach na interesujące ich tematy, dają znaczące korzyści. Po pierwsze, pozwala to lepiej zrozumieć kontekst oczekiwań mieszkańców, do których sołtys/sołtyska chcą przekonać radnych (wzbogaca to listę argumentów do przedstawienia radnym). Z drugiej strony, jeśli wypowiedzi mieszkańców mają charakter roszczeń, sołtys/sołtyska zawsze może zaproponować dyskusję nad wygórowanymi oczekiwaniami przy „oku publiczności”, czyli np. na najbliższym bieżącym zebraniu sołeckim.
Warto unikać sytuacji, gdy roszczeniowość mieszkańców wpycha sołtysa na pozycję jedynej osoby odpowiedzialnej za ich zrealizowanie. Dyskusja w grupie mieszkańców nad zgłaszanymi roszczeniami pozwala ich autorom zapoznać się z opiniami i interesami innych mieszkańców. Sołtys/sołtyska raczej powinni przyjmować pozycję moderatora dyskusji i inicjatora głosowań na zebraniach, a nie osoby bezpośrednio wspierającej którąś ze stron. Autorzy roszczeń dzięki temu mają możliwość urealnienia swoich wygórowanych oczekiwań.
Mogą też oczywiście ostro wyrazić rozczarowanie działaniami sołtysa/sołtyski. Jednak podejmując się tej roli niestety trzeba zaakceptować fakt, że nie wszystkich mieszkańców da się zadowolić, nawet przy wielkim zaangażowaniu i dobrych chęciach. Ożywione dyskusje mieszkańców, pomimo przykrych dla sołtysa/sołtyski niektórych zachowań, również dają pewne korzyści. Pozwalają lepiej rozumieć relacje w lokalnej społeczności i gromadzić szerszą listę argumentów za poparciem pomysłów sołeckich w rozmowach z radnymi.
Budowanie wśród radnych pozytywnego nastawienia wobec pomysłów sołeckich
Podstawowym elementem w tym obszarze jest przekładanie pomysłów sołeckich i argumentów za ich poparciem na język radnych, opisywanie ich tak, aby radni widzieli bezpośrednio ewidentne korzyści dla poparcia ich realizacji. Przyjęcie założenia, ze radni są po to, by nam pomagać, jest wygodne, ale często nie zapewnia skuteczności w przekonywaniu radnych do pomysłów sołeckich.
Warto, aby sołtys/ sołtyska, wspierani przez np. członków rady sołeckiej podejmowali cały zestaw działań przykładowo opisanych poniżej.
- Śledzenie na bieżąco polityki gminy.
W rozmowach z radnymi naturalnym jest używanie do opisu pomysłów sołeckich – słów powiązanych z priorytetami gminy i jej zadaniami. Stosowanie w kontaktach z radnymi języka korzyści nie tylko dla swojego sołectwa, ale również innych sołectw, gminy, to inna strategia niż tzw. walka o swoje. Jest to strategia budowania współpracy opartej na korzyściach wszystkich zainteresowanych stron. Pozwala to nieco ograniczyć negatywny wpływ lokalnej konkurencji.
- Śledzenie na bieżąco wypowiedzi radnych na sesjach.
Dzięki temu można poznać, jakie pomysły, argumenty zyskują poparcie większości. Ułatwia to znalezienie powiązań pomysłów sołeckich z tymi skutecznymi sposobami wygrywania głosowań na forum rady gminy.
- Systematyczne budowanie pozytywnego nastawienia radnych do sołectwa.
Przykładem mogą być zaproszenia na wydarzenia w sołectwie i rozmowy sołtysa/sołtyski w grupie mieszkańców z radnymi, pozwalające rozpoznać warunki poparcia dla pomysłów sołeckich.
4. Dostosowanie się do rytmu i form pracy radnych.
Należy dbać o to, aby uzgodnione z mieszkańcami pomysły sołeckie przedstawiane były radnym w powiązaniu z obowiązującymi w gminie terminami pracy rady gminy i w odpowiedniej formie. Uwzględnianie procedur administracyjnych ułatwia rozmowę o pomysłach sołeckich.
Jak mówić, by być słuchanym?
W rozmowach z radnymi, i oczywiście też z mieszkańcami, sołtys/sołtyska mogą korzystać z wielu możliwości, by zarządzać komunikacją, budowaną na rzecz poparcia pomysłów sołeckich:
– odwoływanie się do emocji (sołtys/sołtyska empatyczna);
– odwoływanie się do danych, uchwał, sprawozdań itp. (sołtys/sołtyska wiarygodna);
– wskazywanie na nowatorstwo pomysłów (sołtys/sołtyska kreatywna);
– wskazywanie, że pomysły sołeckie uzupełniają inne działania gminy (sołtys/sołtyska wspierająca);
– wskazywanie, że pomysły sołeckie przeciwdziałają zagrożeniom w sołectwie, gminie (sołtys/sołtyska przezorna);
– wskazywanie, że pomysły sołeckie są kompromisowe i godzą interesy różnych stron (sołtys/sołtyska współpracująca).
Dostosowanie sposobu prowadzenia rozmowy do preferencji rozmówcy pozwala na szybsze porozumienie w oparciu o rozpoznane bazowe przekonania.
Przykłady: „najważniejsze jest zadowolenie mieszkańców” (empatia), „bez konkretów nie ma rozmowy” (wiarygodność), „trzeba szukać nowych pomysłów i iść do przodu” (kreatywność), „to może być szerzej wykorzystane” (przydatność), „warto się trzy razy zastanowić” (przezorność), „trzeba pogodzić różne interesy” (współpraca).
Jeśli sołtys/sołtyska w rozmowie przytaczają argumenty rozmijające się z priorytetami radnych, szansa na porozumienie jest mniejsza. Przykładem może być sytuacja, gdy argumenty sołtysa/sołtyski koncentrują się na emocjach mieszkańców, a dla radnych liczby i konkrety są ważniejsze.
Na koniec przytoczmy kilka przykładowych argumentów, które warto uwzględnić na sesji rady gminy lub komisji przy przekonywaniu radnych do pomysłów sołeckich.
W zakresie korzyści dla gminy
-”’ Świetlica służy również mieszkańcom sąsiednich sołectw X i Y”
– „Remont teraz zapobiegnie awarii i dużym nakładom przy jej usuwaniu później”
– „Nowa świetlica poprawi estetykę i atrakcyjność całej gminy”
W zakresie realizacji polityki gminnej
– „Nasz projekt sołecki realizuje punkt x zapisany w strategii gminy”
– „Inwestycja w naszym projekcie sołeckim jest zgodna z planem przestrzennym”
– „Na spotkaniu z mieszkańcami naszego sołectwa w dniu x, na które zaprosiliśmy Państwa Radnych, uzyskaliśmy pozytywne opinie dotyczące naszego projektu. Oczywiście możemy zorganizować kolejne spotkanie w dogodnym dla Państwa terminie, abyście ocenili na miejscu nasz projekt”
W zakresie deklarowanego wkładu własnego i widocznego zaangażowania mieszkańców w pomysł sołecki
– „Deklarujemy zaangażowanie mieszkańców w prace porządkowe, mamy już listę chętnych”
– „Mamy deklaracje nieodpłatnego przekazania sadzonek i wykorzystania własnego sprzętu przez rolników przy ich przewiezieniu, mamy listę tych osób”
– „Zgromadziliśmy już x środków na naszych festynach sołeckich na nasz pomysł”
W zakresie przydatności pomysłu sołeckiego
– „ Proszę spojrzeć na rozdane materiały, przygotowaliśmy tam informacje o naszym pomyśle, w szczególności proszę spojrzeć na konkretne liczby osób, które będą korzystać z efektów”
– „W materiałach pokazujemy policyjne statystyki dotyczące zagrożenia bezpieczeństwa oraz zdjęcia z przystanku, gdzie nasze dzieci dziś muszą czekać na dojazd do szkoły”
– „W materiałach pokazujemy kosztorys; jak widać gospodarność, oszczędność była dla nas bardzo ważna”
W zakresie długofalowego zaangażowania mieszkańców po realizacji projektu sołeckiego
– „Mamy już listę mieszkańców, którzy zadeklarowali gotowość organizowania nieodpłatnie różnych zajęć dla dzieci i seniorów”
– „Mamy listę mieszkańców, którzy mają umiejętności i zadeklarowali wykonywanie nieodpłatnie drobnych napraw niezbędnych przy codziennym użytkowaniu ”
– „Jest lista mieszkańców chętnych do pełnienia dyżurów, aby korzystanie ze świetlicy było możliwe dla wszystkich zainteresowanych”
Jeszcze raz warto podkreślić wagę materiałów wizualnych na sesjach rady gminy i komisjach przy przedstawianiu pomysłów sołeckich. Słowo jest ulotne, warto więc wzmocnić uwagę słuchających prezentacją list poparcia mieszkańców, zdjęć pokazujących niezbędność realizacji projektu, zaproszeń dla radnych, aby mogli zapoznać się z projektem sołeckim na miejscu itp.
Podsumowanie
- Praktyka społeczna wskazuje, że ważniejsza jest pozycja negocjacyjna mówiącego niż treść wypowiedzi. Zbudowanie lokalnej koalicji poparcia dla pomysłu sołeckiego wydaje się być kluczowym elementem, ułatwiającym sołtysowi/sołtysce efektywne przekonywanie radnych do pomysłów sołeckich. Prowadzenie przez sołtysa/sołtyskę rozmów z radnymi „sam na sam” bez obecności przedstawicieli mieszkańców niepotrzebnie rodzi też niejasności. Dlatego warto korzystać z tzw. „oka publiczności”.
- Ważne, aby sołtys/sołtyska grali zespołowo, bo to pozwala uniknąć pułapki typu „niech on/ona to załatwi, po to ich się wybrało”. Trzeba przy tym realnie założyć, że wszystkich oczekiwań mieszkańców nie da się zaspokoić i liczba zadowolonych często bywa mniejsza niż rozczarowanych.
- Sołtys/sołtyska działający samotnie są narażeni na większy stres, przemęczenie, czyli szybciej grozi im wypalenie. Na skutek przeciążenia pogarsza się funkcjonowanie zdrowotne i społeczne. Przemęczony sołtys/sołtyska w rozmowach z radnymi może być mniej przekonujący, częściej nie panować nad emocjami, wchodzić w konflikt lub zbyt wcześnie wycofywać się ze swoich argumentów. Warto ten aspekt wziąć pod uwagę, bo wypalenie to poważny problem osobisty, ale także duża strata dla lokalnej społeczności, która nie może w pełni korzystać z doświadczeń swojego sołtysa/sołtyski.
- Odejście sołtysa/sołtyski od strategii „walka o swoje” na rzecz budowania współpracy i wiązania pomysłów sołeckich z korzyściami innych sołectw, gminy wymaga stałego prostego wyjaśniania mieszkańcom, że to nie słabość lub zdrada, ale że „razem możemy więcej”.
Autorka: Marzena Łotys
Ilustracja: Gemini AI
***
Artykuł powstał w ramach projektu „Aktywni w sołectwach”
Projekt „Aktywni w sołectwach” korzysta z dotacji w wysokości 1 215 927 € od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszu Społeczeństwa Obywatelskiego EOG finansowanego ze środków Funduszy EOG i Funduszy Norweskich. Celem projektu jest wzmocnienie społeczeństwa obywatelskiego oraz zwiększenie udziału obywateli w życiu publicznym na obszarach wiejskich w Polsce poprzez rozwijanie kompetencji, odporności i współpracy sołtysów oraz wiejskich organizacji społecznych. Projekt będzie trwał od maja 2026 do maja 2031 roku.
