Nie ma tu jednej prostej odpowiedzi „tak” albo „nie”.
Wszystko zależy od tego, co konkretnie chcesz zrobić i jak duże będzie to miało znaczenie dla otoczenia.
W dalszej części tekstu pojawiają się trzy różne procedury wynikające z ustawy – Prawo wodne. Nie oznaczają one tego samego:
- powiadomienie (Wód Polskich) – poinformowanie właściwego zarządu zlewni o planowanych pracach; nie jest to postępowanie administracyjne zakończone wydaniem decyzji;
- zgłoszenie wodnoprawne – formalna procedura przewidziana w ustawie, po której – jeśli organ nie wniesie sprzeciwu – można rozpocząć prace (tzw. milcząca zgoda);
- pozwolenie wodnoprawne – decyzja administracyjna wydawana przez właściwy organ Wód Polskich przed rozpoczęciem określonych przedsięwzięć.
Charakter prawny rowu melioracyjnego, zastawki i stawu
Ustawa Prawo wodne nie definiuje „rowu melioracyjnego”, „zastawki” ani „stawu” jako osobnych pojęć, ale klasyfikuje je jako jeden z rodzajów urządzenia wodnego lub budowli piętrzącej:
„Urządzenie wodne – urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów, w tym: urządzenia lub budowle piętrzące, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy” (Prawo wodne, art. 16 pkt 65 lit. a)
W praktyce jednak rów melioracyjny to podłużne, sztucznie wykonane obniżenie terenu, którego funkcją jest odprowadzenie nadmiaru wody (odwadnianie) albo – w zależności od potrzeb – jej zatrzymywanie (retencja). Nie każdy rów widoczny w terenie ma jednak status rowu melioracyjnego w rozumieniu ustawy, może być to np. zwykły rów przydrożny (podlegający innym przepisom tj. ustawie o drogach publicznych) albo naturalne zagłębienie terenu bez statusu urządzenia wodnego.
Rów melioracyjny oraz staw są w rozumieniu ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne klasyfikowane jako urządzenia wodne tj. urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów. W konsekwencji wszelkie działania modyfikujące te obiekty podlegają reżimowi prawnemu przewidzianemu w tej ustawie, niezależnie od tego, czy prace mają charakter trwały, czy tymczasowy.
Brak ustawowych definicji „zastawki” i „stawu” w ścisłym sensie oznacza, że o tym, czy dany obiekt kwalifikuje się jako urządzenie wodne wymagające pozwolenia, decyduje w praktyce funkcja i skala danej konstrukcji, oceniana indywidualnie przez właściwy nadzór wodny Wód Polskich – nie sama nazwa, jaką się jej nada.
Wykonanie zastawki lub innej przegrody piętrzącej w rowie melioracyjnym
Wykonanie w rowie urządzenia lub budowli piętrzącej (zastawki, progu, jazu) zasadniczo wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Przepis ten stosuje się niezależnie od charakteru inwestycji – również do konstrukcji prowizorycznych czy tymczasowych, decydujące znaczenie ma bowiem funkcja urządzenia, czyli piętrzenie lub zatrzymywanie przepływu wody, a nie trwałość zastosowanych materiałów.
Podstawa prawna: Prawo wodne, art. 389 pkt 6.
Odrębną kategorię stanowi przebudowa samego rowu w celu zatrzymywania w nim wody (np. zmiana profilu, spłycenie), która nie polega na wykonaniu odrębnego urządzenia piętrzącego. Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami takie działanie nie wymaga ani zgłoszenia, ani pozwolenia wodnoprawnego – wystarczające jest powiadomienie właściwego miejscowo zarządu zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – przed rozpoczęciem prac.
Warunkiem zastosowania tego zwolnienia (czyli zwolnienia od uzyskania pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia ale nie od powiadomienia właściwego miejscowo zarządu zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie) jest, aby zasięg oddziaływania planowanych prac nie wykraczał poza granice nieruchomości, której dotyczą, chyba że podmiot realizujący prace posiada uprzednią, pisemną zgodę właścicieli gruntów objętych oddziaływaniem.
Podstawa prawna: Prawo wodne, art. 395 pkt 11 i 15 oraz art. 395a
Z uwagi na to, że rozróżnienie pomiędzy „przebudową rowu” a „wykonaniem urządzenia piętrzącego” bywa w praktyce administracyjnej niejednoznaczne, wskazane jest uzyskanie wiążącego stanowiska właściwego nadzoru wodnego Wód Polskich przed przystąpieniem do prac.
Ważna uwaga praktyczna: o kwalifikacji prawnej decyduje rzeczywisty charakter, cel i efekt techniczny planowanych robót – a nie sposób ich opisania we wniosku czy powiadomieniu. Samo nazwanie przedsięwzięcia „przebudową rowu” nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia, jeśli w praktyce powstanie urządzenie piętrzące wodę. Jeżeli z charakteru robót wynika, że dochodzi do wykonania urządzenia wodnego o funkcji piętrzącej, organ może uznać, że wymagane jest pozwolenie wodnoprawne, niezależnie od tego, jak zostało to opisane w dokumentach.
Pogłębienie stawu
Kwalifikacja prawna zależy od parametrów stawu oraz sposobu jego zasilania:
- Staw o powierzchni nieprzekraczającej 5000 m² oraz głębokości nieprzekraczającej 3 m od naturalnej powierzchni terenu, zasilany wyłącznie wodami opadowymi, roztopowymi lub gruntowymi i przeznaczony do celów retencyjnych – podlega jedynie obowiązkowi zgłoszenia wodnoprawnego.
- Staw przekraczający te parametry, a także staw rybny, rekreacyjny lub służący do oczyszczania ścieków – wymaga pozwolenia wodnoprawnego.
Zgłoszenie wodnoprawne podlega zasadzie milczącej zgody: prace można rozpocząć po upływie 30 dni od złożenia zgłoszenia, o ile właściwy nadzór wodny nie wniesie w tym terminie sprzeciwu.
Podstawa prawna: Prawo wodne, art. 394 ust. 1 pkt 9.
Wymóg zgody właścicieli gruntów sąsiednich
W obu przypadkach – przebudowy rowu oraz pogłębienia stawu – zwolnienie z obowiązku uzyskania pozwolenia lub zgłoszenia jest uzależnione od tego, by zasięg oddziaływania planowanych prac nie wykraczał poza teren, którego podmiot jest właścicielem. Jeżeli oddziaływanie może objąć grunty sąsiednie, konieczne jest uzyskanie uprzedniej, pisemnej zgody ich właścicieli.
Konsekwencje działania bez wymaganej zgody
Wykonanie urządzenia wodnego wymagającego pozwolenia wodnoprawnego bez uzyskania takiego pozwolenia może skutkować:
- wydaniem przez Wody Polskie decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego (rozbiórkę urządzenia),
- nałożeniem opłaty podwyższonej (sankcyjnej) lub administracyjnej kary pieniężnej.
Niezależnie od odpowiedzialności administracyjnej, jeżeli w wyniku podjętych działań dojdzie do szkody na gruncie sąsiednim (np. zalania lub odcięcia dopływu wody), właściciel poszkodowanej nieruchomości może dochodzić roszczeń odszkodowawczych na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.
Co warto zrobić w praktyce?
- Określić, czy planowane jest zbudowanie czegoś nowego (zastawka) czy tylko przemodelowanie istniejącego rowu.
- Sprawdzić, czy działanie wpłynie tylko na własny teren, czy też na sąsiadów – a jeśli tak, uzyskać ich pisemną zgodę.
- Rzetelnie opisać we wniosku lub powiadomieniu rzeczywisty charakter i efekt techniczny planowanych prac – organ ocenia funkcję konstrukcji (czy piętrzy wodę), a nie samo nazewnictwo użyte w dokumentacji.
- Skontaktować się z lokalnym nadzorem wodnym Wód Polskich i zapytać o konkretną sytuację przed przystąpieniem do prac.
NAJWAŻNIEJSZE DO ZAPAMIĘTANIA:
! Zastawka (urządzenie piętrzące) w rowie wymaga pozwolenia wodnoprawnego, nawet jeśli jest prowizoryczna.
! Przebudowa samego rowu w celu zatrzymania wody wymaga tylko powiadomienia Wód Polskich – nie pozwolenia.
! Mały staw retencyjny (do 5000 m², do 3 m głębokości) wymaga jedynie zgłoszenia wodnoprawnego.
! Jeśli działanie może wpłynąć na sąsiednie grunty, potrzebna jest pisemna zgoda ich właścicieli.
! Przed pracami warto skontaktować się z lokalnym nadzorem wodnym Wód Polskich.
Autor: aplikant adwokacki Robert Lisiewicz, Fundacja Wolne Sądy.
Fot.: Wikipedia, CC BY-SA 4.0
Artykuł został przygotowany w ramach programu „Sołectwo na nowe czasy”, który realizowany jest przez Fundację Wspomagania Wsi i współfinansowany przez Polsko-Amerykańską Fundację Wolności w ramach programu „Wspieramy Organizacje Pozarządowe” .
