Coraz więcej uwagi na poziomie unijnym poświęca się temu, by młodzi ludzie nie musieli wybierać między życiem na wsi a realizacją swoich planów zawodowych. To właśnie idea „prawa do pozostania” (Right to Stay) – jednego z priorytetów Komisji Europejskiej na lata 2024–2029.
Wybór, nie konieczność
Prawo do pozostania oznacza możliwość życia, powrotu lub osiedlenia się na terenach wiejskich z własnej woli, przy jednoczesnym dostępie do godnej pracy, edukacji, usług, mieszkalnictwa i życia społecznego. Chodzi więc o to, by tereny wiejskie oferowały realne szanse na spełnione życie – a decyzja o wyjeździe była wyborem, a nie przymusem wynikającym z braku perspektyw.
Konkretne bariery, konkretne rozwiązania
Podczas seminarium sieci EU CAP (sieć jest forum, za pośrednictwem którego krajowe sieci WPR, organizacje, administracje, naukowcy, przedsiębiorcy i praktycy mogą dzielić się wiedzą i informacjami na temat rolnictwa i polityki wiejskiej) poświęconego młodym rolnikom i młodzieży wiejskiej , które odbyło się w marcu 2026 r., w którym wzięło udział ponad 200 uczestników z 26 krajów UE, wypracowano propozycje zmian w pięciu obszarach: dostęp do ziemi i kredytu, sukcesja gospodarstw, budowanie kompetencji i innowacyjność, uczynienie życia na wsi realną opcją, oraz włączenie młodych w projektowanie polityk.
Przykłady z Europy pokazują, że to działa
- Portugalia – pierwszy nabór wniosków dla młodych rolników w ramach Planu Strategicznego WPR przyniósł ponad 4000 aplikacji i łączne inwestycje rzędu 550 mln euro. Klucz do sukcesu? Nabór pozostawał otwarty nieprzerwanie przez 14 miesięcy, dając czas na przygotowanie dokumentów.
- Węgry – ustawa krajowa wprowadziła standardowe umowy przekazywania gospodarstw, upraszczając cały proces sukcesji do jednego dokumentu zamiast wielu osobnych umów. Sieć krajowa zorganizowała ponad 25 wydarzeń szkoleniowych i mentoringowych w drugiej połowie 2025 roku.
- Hiszpania – sieć inkubatorów rolniczych RETA (16 aktywnych, 6 w budowie) pozwala młodym ludziom wejść w rolnictwo stopniowo, przez 1–3 lata, z realnym wsparciem prawnym i finansowym, zamiast rzucać ich na głęboką wodę od razu.
Co z tego wynika dla polskiej wsi?
Wspólny mianownik tych działań to konkretność: nie apele o „atrakcyjność wsi”, ale realne narzędzia – łatwiejszy dostęp do kredytu i ziemi, jasne zasady sukcesji, czas na przygotowanie się do zmiany, oraz włączenie samych młodych w tworzenie rozwiązań, zamiast projektowania ich „nad głowami” zainteresowanych. To wnioski, które mogą być inspiracją także przy planowaniu działań na poziomie sołectw i gmin w Polsce.
Opracowano na podstawie relacji Europejskiej Sieci WPR.
Link do wersji przetłumaczonej na język polski.
