Od 20 lat Fundacja Wspomagania Wsi organizuje spotkania ze społecznikami z całej Polski. Najczęstsze wyzwania, o których rozmawiamy, to mała aktywność członków danej organizacji (stowarzyszenia czy KGW) i mieszkańców w ogóle.
Od 2017 roku obserwowaliśmy rozkwit kół gospodyń wiejskich, które przy solidnym finansowym zastrzyku ruszyły z działaniami. Po kilku latach okazało się, że z dwudziestu, nawet trzydziestu członków i członkiń zapisanych do KGW aktywnie działa kilka osób – najczęściej tych samych. Te kilka osób stara się jak może – uczestniczą w różnych wydarzeniach i same je organizują. „Jest ciężko, ale jak ja nic nie zrobię, to już nic się tu nie będzie działo” – słyszymy. Frustracja aktywnych osób rośnie, a stąd już blisko do wypalenia.
Uczestniczki i uczestnicy warsztatów Fundacji Wspomagania Wsi w Łowiczu (woj. łódzkie, 13-15 marca 2026 r.) Fot. Magdalena Gromek-Kowalczyk, Fundacja Wspomagania Wsi.
Spotykamy się też ze stowarzyszeniami i fundacjami, które założone kilkanaście lat temu stoją na rozdrożu. Ich formuła przebrzmiała, członkowie się wykruszyli, następców brak. Co robić? Reaktywować czy zamykać organizację?
Wokół tych kwestii skupiał się program Fundacji Wspomagania Wsi „Więcej nas potrzeba. Jak zaangażować więcej osób i poprawić zarządzanie organizacją”. W latach 2024-2026 w naszym programie uczestniczyło 156 osób z 52 organizacji pozarządowych – stowarzyszeń, fundacji, KGW i OSP. Spotkaliśmy się cztery razy na trzydniowych warsztatach – dwa razy w Łowiczu (woj. łódzkie), raz w Sandomierzu (woj. świętokrzyskie) i raz w Opalenicy (woj. wielkopolskie). Program „Więcej nas potrzeba” współfinansowany jest środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030.
Owocem wspólnej dwuletniej pracy organizatorów, trenerów i uczestników warsztatów jest poradnik on-line „Więcej nas potrzeba. Jak zaangażować więcej osób i poprawić zarządzanie organizacją”. Zebraliśmy w nim 18 prostych ćwiczeń, które pomagają angażować więcej osób, prowadzić spotkania w sposób bardziej otwarty oraz podejmować decyzje naprawdę wspólnie.
Uczestniczki i uczestnicy warsztatów Fundacji Wspomagania Wsi w Opalenicy (woj. wielkopolskie, 3-5.10.2025 r.) Fot. Magdalena Gromek-Kowalczyk.
Sama siebie nazywałam „ormowcem”
Warsztaty rozpoczynaliśmy od przedstawienia siebie i swojej działalności społecznej. Gdy słyszeliśmy: „ja zrobiłam”, „ja zorganizowałem”, „dzięki mnie”, niemal zawsze za chwilę pojawiał się ten sam problem – brak zaangażowania innych i wypalenie liderki czy lidera.
Często takie osoby biorą na siebie zdecydowanie za dużo. Od pomysłu po realizację robią wszystko same – są jak lokomotywa ciągnąca cały skład. To zniechęca innych do działania. Skoro jedna osoba wszystkim kieruje i wszystko robi najlepiej, pozostali wycofują się, nie chcą „wchodzić w paradę” ani ryzykować konfliktu. Z czasem coraz rzadziej pojawiają się na spotkaniach.
Gdy do tego lider zaczyna jedynie rozdzielać zadania, rodzi się bunt. Działalność społeczna nie powinna przypominać wojska. Ludzie angażują się, bo chcą mieć wpływ, czuć sens swoich działań i dobrze spędzać czas z innymi.
– Sama siebie nazywałam „ormowcem”. Łatwo jest wpaść w nerwy, kiedy wszystko jest na wariata, kiedy festyn i dokumenty zostają na głowie dwóch–trzech osób. Boję się, że kiedy się wycofam, to nic się nie będzie działo. Coraz częściej myślę jednak, że nie mam siły ani ochoty poganiać ludzi. Tutaj zdałam sobie sprawę, że muszę swoje podejście złagodzić. Robię krok w tył, chcę dać więcej przestrzeni innym osobom z KGW – powiedziała jedna z uczestniczek po warsztacie w Sandomierzu.
Uczestniczki i uczestnicy warsztatów Fundacji Wspomagania Wsi w Łowiczu (woj. łódzkie, 15-17 listopada 2024 r.). Fot. Magdalena Gromek-Kowalczyk.
Zrobienie miejsca dla innych, złagodzenie swojego podejścia, traktowanie działalności społecznej jako sposobu na połączenie przyjemnego z pożytecznym (a nie kolejnego BARDZO WAŻNEGO zadania do zrobienia) to najczęściej pierwsza i najlepsza recepta na poprawienie relacji w KGW czy stowarzyszeniu.
Co roku grudzień był szalony. Najpierw Mikołajki dla dzieci, warsztaty z pierniczków, kolędowanie, odwiedzanie seniorów w naszej wsi. Pech chciał, że dostałam skierowanie do sanatorium na grudzień. Byłam przekonana, że nic się nie zadzieje, bo nikt tego nie pociągnie. Jakie było moje zdziwienie, kiedy inne dziewczyny z KGW podczas mojej nieobecności zorganizowały to wszystko! Nie rozdzieliłam im zadań przed wyjazdem, nie zrobiły tego tak idealnie jakbym chciała czy oczekiwała, ale zrobiły! Przyszli ludzie, były pierniki, kolędowanie. Potem przyszła do mnie refleksja, że przecież nie wszystko musi być idealnie, że ja nie muszę tych zadań przydzielać. Że w sumie to nie jest w porządku, ani przyjemne, że ja coś nakazuję. Dlatego ćwiczenia takie jak „burza mózgów”, „drzewo myśli” czy otwarte dyskusje, które tu testowaliśmy są bardzo pomocne i realnie pomagają prowadzić spotkania, zebrania i ustalać między nami co chcemy, jak to zrobimy, żeby nikt nie czuł się przymuszany, ale żeby było nam po prostu ze sobą dobrze – opowiedziała kilka miesięcy po warsztacie „Więcej nas potrzeba” w Opalenicy przewodnicząca KGW z województwa lubelskiego.
Którym kapeluszem jesteś?
Jednym z ćwiczeń, które wzbudzało podczas warsztatów najwięcej emocji, była metoda kolorowych kapeluszy Edwarda de Bono. Pozwala ona spojrzeć na ten sam pomysł czy wyzwanie (np. czy warto starać się o dofinansowanie, kiedy wiadomo, że będzie bardzo dużo formalności?) z różnych perspektyw i uświadamia, że członkowie zespołu mogą zupełnie inaczej reagować na tę samą sytuację. Uczestniczki i uczestnicy symbolicznie „zakładali” kapelusze w sześciu kolorach, z których każdy reprezentował odmienny sposób myślenia – oparty na faktach, emocjach, dostrzeganiu zagrożeń, szukaniu korzyści, kreatywnym generowaniu pomysłów czy porządkowaniu dyskusji. Dla wielu osób było to odkrycie, że różnice w sposobie myślenia nie są problemem. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy nie potrafimy o nich rozmawiać.
– Jestem „żółtym kapeluszem”, czyli optymistą. Mam dużo zapału, wiele pomysłów. Ten warsztat uświadomił mi, że dobrze jest mieć w zespole „czarny kapelusz”, czyli osobę, która dostrzega ciemne strony tych pomysłów i tym samym ratuje nas przed niepotrzebnymi nerwami, wysiłkiem czy konfliktami. Przy tym ćwiczeniu jest też sporo śmiechu i dobrej zabawy – powiedziała uczestniczka warsztatu w Łowiczu.
Każdy u siebie może takie ćwiczenie przeprowadzić. Instrukcja krok po kroku jak to zrobić znajduje się w poradniku „Więcej nas potrzeba”.
Uczestniczki i uczestnicy warsztatów Fundacji Wspomagania Wsi w Łowiczu (woj. łódzkie, 15-17 listopada 2024 r.) Fot. Magdalena Gromek-Kowalczyk.
Po warsztatach uczestniczki i uczestnicy wracali do swoich miejscowości i testowali poznane metody. Następnie spotkaliśmy się – na żywo lub online – by rozmawiać o tym, co wydarzyło się podczas posiedzeń zarządów, spotkań członków organizacji czy przygotowań do lokalnych wydarzeń. Co zadziałało? Co okazało się mniej skuteczne? Jakie zmiany warto wprowadzić?
To właśnie dzięki tym doświadczeniom, uwagom i wspólnym rozmowom poradnik stopniowo nabierał ostatecznego kształtu. Uczestnicy naszych warsztatów są zatem jego współautorami.
Silne wspólnoty w obliczu kryzysów
W przyszłym roku Fundacja Wspomagania Wsi obchodzić będzie 40 lecie swojego istnienia. W tym czasie wielokrotnie przekonywaliśmy się, że miejscowości, w których ludzie się znają i ufają sobie są silniejsze i lepiej znoszą kryzysy. W takich miejscowościach po prostu dobrze się żyje. W czasie dwóch lat programu „Więcej nas potrzeba” mieliśmy okazję przekonać się o tym kolejny raz.
– W Opalenicy w październiku 2025 roku rozmawiałyśmy o tym, jak jako KGW możemy integrować mieszkańców naszej miejscowości. W ostatnich latach pojawili się u nas nowi mieszkańcy, którzy się nie znają i nie czują częścią lokalnej społeczności – wspominają członkinie KGW Wymój (woj. warmińsko-mazurskie). Akurat zbliżał się grudzień, czas świątecznych spotkań, pieczenia pierników. Już w Opalenicy, razem z sołtyską, również członkinią KGW, postanowiłyśmy, że odwiedzimy każdy dom i zaprosimy mieszkańców na pieczenie i dekorowanie pierników, a potem gotowe ciasteczka rozniesiemy tym, którzy do świetlicy nie dotarli.
Marta i Katarzyna z KGW Wymój podczas warsztatów „Więcej nas potrzeba”, Opalenica (woj. wielkopolskie), 3-5 października 2025 r. Fot. Magdalena Gromek-Kowalczyk.
Grudniowa akcja odwiedzenia wszystkich sąsiadów, pieczenia i dekorowania udała się, ale jej efekty najbardziej sprawdziły się na przełomie grudnia i stycznia, kiedy wieś dotknęły gwałtowne śnieżyce. Wymój został odcięty od świata, drogi były nieprzejezdne, a niektóre domy pozostały bez prądu na kilka dni. Ten kryzys pokazał, że indywidualna zaradność to za mało – potrzeba było wsparcia sąsiadów.
— Kiedy przyszły śnieżyce i brak prądu, nie trzeba było się zastanawiać, do kogo zadzwonić. Myśmy już w te drzwi wcześniej zapukały. Nowi mieszkańcy często nie mają jeszcze tej sieci kontaktów. Nie wiedzą, do kogo zadzwonić, kogo zapytać. Dlatego bardzo nam zależało, żeby sprawdzić, czy wszystko u nich w porządku. Czasem to była zwykła rozmowa, czasem konkretna pomoc, np. otwarcie świetlicy i pomoc przy wydawaniu ciepłego posiłku przywiezionego przez stowarzyszenie z Olsztyna – powiedziała Katarzyna Leszczyńska, sołtyska Wymoja i członkini KGW Wymój.
Po zimie zmiany były widoczne także w samym KGW Wymój, które … podwoiło ilość składu organizacji. Warsztaty realnie przyczyniły się do wzmocnienia organizacji i tym samym wzmocnienia sąsiedzkiej pomocy i współpracy między mieszkańcami.
Uczestniczki warsztatów Fundacji Wspomagania Wsi w Łowiczu (woj. łódzkie, 15-17 listopada 2024 r.). Fot. Magdalena Gromek-Kowalczyk.
Zaproszenie na kolejne warsztaty „Więcej nas potrzeba”
Najbliższe warsztaty „Więcej nas potrzeba”, oparte na tej samej formule co poprzednie i wykorzystujące ćwiczenia opisane w poradniku, odbędą się w dniach 17–19 lipca br. w Łowiczu. Rekrutacja trwa do 28 czerwca.
Szczegółowe informacje o warsztatach oraz formularz zgłoszeniowy dostępne są na stronie internetowej:
https://fundacjawspomaganiawsi.pl/wiecej-nas-potrzeba-jak-zaangazowac-wiecej-osob-i-poprawic-zarzadzanie-organizacja/
Jeszcze o poradniku
Poradnik „Więcej nas potrzeba” to praktyczne wsparcie dla wszystkich, którzy chcą budować aktywne i współpracujące społeczności. Zawiera proste ćwiczenia oraz sprawdzone metody pomagające angażować więcej osób, prowadzić spotkania w sposób otwarty – tak, aby każdy mógł zabrać głos i mieć wpływ na podejmowane decyzje – oraz wspólnie wypracowywać rozwiązania.
Publikacja powstała na podstawie doświadczeń uczestniczek i uczestników warsztatów „Więcej nas potrzeba”, prowadzonych przez Fundację Wspomagania Wsi w latach 2024–2026. Wzięło w nich udział ponad 156 osób, które testowały opisane narzędzia w swoich organizacjach i dzieliły się doświadczeniami z ich stosowania.
Poradnik pokazuje krok po kroku, jak budować zaangażowanie, skutecznie komunikować działania i zapraszać nowe osoby do współpracy. Całość uzupełniają historie z różnych miejscowości, udowadniające, że czasem niewielka zmiana sposobu działania wystarczy, by w życie organizacji włączyło się znacznie więcej osób.
Poradnik można bezpłatnie pobierać, wykorzystywać i upowszechniać. Jesteśmy przekonani, że zawarte w nim metody pomogą skuteczniej angażować ludzi do działania, budować współpracę i wzmacniać lokalne organizacje, a tym samym zwiększać zaufanie społeczne oraz tworzyć silniejsze, bardziej zintegrowane i dobrze funkcjonujące społeczności lokalne.
Magdalena Gromek-Kowalczyk, Fundacja Wspomagania Wsi
****
