W Dzienniku Ustaw opublikowano Ustawę z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw. Dokument określa m.in. nowe obowiązki wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Nowe przepisy wejdą w życie 21 maja br.
Wójt, burmistrz lub prezydent miasta będą mieli obowiązek podejmowania działań w celu poprawy lub utrzymania powszechnego dostępu do wody, w szczególności wobec osób zagrożonych ubóstwem, marginalizacją i wykluczeniem społecznym.
Wójt (burmistrz, prezydent miasta) podejmuje działania w celu poprawy lub utrzymania powszechnego dostępu ludności do wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, w tym: identyfikuje osoby bez dostępu lub o ograniczonym dostępie do tej wody, w szczególności spośród osób, członków rodzin i grup osób zagrożonych ubóstwem, marginalizacją i wykluczeniem społecznym, i ustala przyczyny braku lub ograniczenia tego dostępu”
Obowiązek zapewnienia dostępu do zdrowej wody został nałożony na samorząd już w ustawie o samorządzie gminnym. Współistniejąca ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków to kluczowy akt prawny regulujący zasady dostarczania wody.
Współczesne/Obecne brzmienie Ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, szczególnie po nowelizacjach dostosowujących polskie prawo do dyrektyw unijnych, m.in. Dyrektywy 2020/2184, kładzie bardzo duży nacisk na pojęcie powszechnego dostępu.
Zgodnie z art. 3 ustawy, zbiorowe zaopatrzenie w wodę jest zadaniem własnym gminy. Oznacza to, że gmina nie może „umyć rąk” od problemu braku wody na swoim terenie. Musi ona organizować i nadzorować system tak, aby każdy mieszkaniec miał realną możliwość korzystania z wody przeznaczonej do spożycia.
Choć sama ustawa jest dość techniczna, zawiera istotne mechanizmy dotyczące ochrony odbiorców wrażliwych oraz rygorystyczne zasady przyłączania nowych użytkowników. Ustawa wprowadza mechanizmy, które mają zapobiegać tzw. wykluczeniu wodnemu.
Prawo do wody zostało zdefiniowane przez ustawodawcę jako potrzeba bytowa. Zatem samorząd ma obowiązek zapewnić zbiorowe zaopatrzenie w wodę. W sytuacjach ekstremalnych (np. odcięcie wody z powodu długów), przedsiębiorstwo wodociągowe ma obowiązek udostępnić zastępczy punkt poboru wody (np. beczkowóz lub hydrant), aby zapewnić minimum sanitarne.
Kwestie dofinansowania do rachunków dla osób w trudnej sytuacji materialnej (w tym osób z niepełnosprawnościami) są realizowane głównie przez Gminne Ośrodki Pomocy Społecznej, a nie bezpośrednio przez przedsiębiorstwo wodociągowe, jednak taryfy muszą być konstruowane tak, by zapewniać ochronę odbiorców przed nadmiernym wzrostem cen.
Dostęp dla grup wrażliwych i wykluczonych
Nowe przepisy, wprowadzone pod wpływem prawa UE, nakładają na gminy obowiązek identyfikacji osób, które mają ograniczony dostęp do wody lub nie mają go wcale. Gmina musi sprawdzać, dlaczego niektóre grupy np. bezdomni, osoby w odizolowanych osadach, mniejszości nie mają wody. Gmina powinna podejmować działania zmierzające do podłączenia takich osób do sieci lub zapewnienia im dostępu w inny sposób.
Ustawa promuje upowszechnianie dostępu do wody pitnej poprzez infrastrukturę publiczną. Montaż poidełek (zdrojów ulicznych) w parkach, szkołach i urzędach. Zachęcanie do picia wody z kranu (tzw. „kranówki”) jako element proekologiczny i prospołeczny. Udostępnianie wody w budynkach użyteczności publicznej w sposób swobodny dla obywateli.
Ciągłość dostaw i jakość
Powszechny dostęp to nie tylko „rura w ziemi”, ale przede wszystkim woda, która płynie pod odpowiednim ciśnieniem i jest bezpieczna dla zdrowia. Woda musi spełniać rygorystyczne parametry mikrobiologiczne i fizykochemiczne. Przedsiębiorstwo wodociągowe ma obowiązek dostarczać wodę w sposób ciągły i niezawodny. Przerwy są dopuszczalne tylko w celach konserwacyjnych lub awaryjnych, o czym mieszkańcy muszą być powiadomieni.
Ograniczenia i „Minimum Sanitarne”
Powszechność dostępu jest chroniona nawet w przypadku konfliktów finansowych.
Jeśli odbiorca nie płaci, przedsiębiorstwo może odciąć dopływ, ale ustawa nakłada wtedy obowiązek udostępnienia zastępczego punktu poboru wody (np. ogólnodostępnego hydrantu lub beczkowozu). Dzięki temu, mimo sankcji finansowych, prawo do wody jako fundamentalne prawo człowieka pozostaje zachowane – nikt nie może zostać całkowicie pozbawiony dostępu do wody pitnej w miejscu zamieszkania.
Prawo budowlane
Znowelizowana ustawa określa też kompetencje właściwych organów w zakresie wydawania ocen lub zgód dotyczących stosowania materiałów i wyrobów służących do dystrybucji albo uzdatniania wody.
Dostawcy wody zostali zobowiązani do dokonywania oceny ryzyka „w obszarze zasilania ujęcia wody wykorzystywanego do poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi i oceny ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę oraz podejmowania działań mających na celu zarządzanie ryzykiem w systemach zaopatrzenia w wodę”. Z kolei na właścicieli i zarządców budynków nałożono obowiązek przeprowadzenia oceny ryzyka dotyczącego działania wewnętrznych systemów wodociągowych.
Zgodnie z ogólnymi przepisami prawa budowlanego, które korelują z ustawą, nowa infrastruktura i punkty obsługi klienta muszą być dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych.
Wydawanie warunków technicznych przyłączenia do sieci to jeden z najbardziej restrykcyjnych procesów w ustawie. Przedsiębiorstwo wodociągowe ma obowiązek przyłączyć nieruchomość, ale pod pewnymi warunkami. Przedsiębiorstwo może odmówić wydania warunków przyłączenia, jeśli istniejące urządzenia wodociągowe nie są w stanie zapewnić dostaw wody (brak przepustowości, zbyt niskie ciśnienie).
Inwestycja musi być zgodna z wieloletnim planem rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych. Jeśli plan nie przewiduje budowy sieci w danym miejscu, gmina nie ma obowiązku jej budować „na żądanie”, chyba że inwestor sfinansuje ją sam. Przedsiębiorstwo kontroluje projekt i wykonanie przyłącza. Nie ma mowy o „podpięciu na słowo” – każdy nowy odbiorca musi przejść proces odbioru technicznego, który potwierdza, że instalacja jest szczelna i nie wpłynie negatywnie na jakość wody u sąsiadów.
