Fundacja Wspomagania Wsi zaprosiła wójtów i burmistrzów na kolejne spotkanie Akademii Wójta pt. „Co nowego w samorządzie”.
Akademia Wójta to forum dyskusyjne dla gospodarzy gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z całej Polski. To przestrzeń do wymiany doświadczeń i sprawdzonych rozwiązań. Dwa razy w roku uczestnicy spotykają się, by rozmawiać o najważniejszych wyzwaniach stojących przed samorządami – od polityki, przez zarządzanie, po finanse. Fundacja Wspomagania Wsi jest organizatorem spotkań i moderatorem dyskusji. Od 2021 roku w Akademii wzięło udział już 150 wójtów i burmistrzów z całej Polski.
Tym razem, w dniach 25–27 marca 2026 r., w Hotelu Fajkier (Lgota Murowana, gmina Kroczyce, woj. śląskie) spotkało się 24 przedstawicieli samorządów. Wśród uczestników byli zarówno ci, którzy dopiero poznają Akademię, jak i osoby uczestniczące w niej od lat.
Program powstał na podstawie ankiet uczestników, którzy wskazali cztery najważniejsze obszary do dyskusji:
- ochrona ludności,
- KSeF,
- OZE w praktyce samorządu,
- godziny ponadwymiarowe nauczycieli.
Każdy z tematów był prowadzony przez samych uczestników, co sprzyjało otwartej i bardzo żywej dyskusji.
Godziny ponadwymiarowe nauczycieli
W gminach wiejskich godziny ponadwymiarowe pełnią dziś podwójną rolę – są sposobem na zwiększenie wynagrodzeń nauczycieli, ale też narzędziem łatania braków kadrowych. Problem ten dotyczy praktycznie wszystkich samorządów i wynika m.in. ze spadku liczby mieszkańców oraz zmian demograficznych.
W niektórych gminach prognozy są bardzo konkretne – np. za kilka lat w szkołach może uczyć się średnio po 5–6 dzieci w roczniku. To rodzi pytania o przyszłość placówek i organizację pracy. Jednocześnie nie wszyscy nauczyciele są skłonni podejmować dodatkowe godziny, co bywa źródłem napięć i konfliktów.
OZE w praktyce samorządu
Odnawialne źródła energii przestały być jedynie „modnym hasłem”, a stały się ważnym elementem strategii finansowej i bezpieczeństwa gmin.
Coraz większe znaczenie mają spółdzielnie energetyczne, które – po okresie niepewności prawnej – stają się jednym z kluczowych narzędzi działania samorządów. Nowe przepisy (od 2026 r.) wymagają, by co najmniej 70% wyprodukowanej energii było zużywane na potrzeby własne. To oznacza konieczność bardzo precyzyjnego planowania – np. łączenia odbiorców o różnym profilu zużycia energii.
Członkowie spółdzielni (w tym budynki gminne) mogą liczyć na realne oszczędności – rachunki za energię spadają nawet o 25–30%. Jednocześnie dużym wyzwaniem pozostaje organizacja całego systemu – wiele gmin nie dysponuje odpowiednimi kadrami i musi korzystać ze wsparcia zewnętrznych operatorów.
Samorządy coraz częściej przestają być jedynie odbiorcami energii, a stają się jej lokalnymi operatorami – współpracując z przedsiębiorcami i rolnikami.
KSeF
Wprowadzenie Krajowego Systemu e-Faktur to temat, który przez najbliższe miesiące będzie jednym z najważniejszych dla służb finansowych w samorządach. Choć jest to obszar bezpośrednio związany z księgowością, ma znaczenie także dla zarządzających – bo wpływa na codzienne funkcjonowanie urzędu i organizację pracy.
Ochrona ludności
Spotkanie zakończyła dyskusja o ochronie ludności. Dla samorządów działanie w sytuacjach kryzysowych nie jest wyjątkiem, lecz codziennością.
Nowa ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej (przyjęta pod koniec 2024 roku) wprowadziła znaczące zmiany – przede wszystkim w zakresie finansowania. W 2025 roku uruchomiono program o wartości ok. 16,7 mld zł, z czego blisko 5 mld zł trafiło bezpośrednio do samorządów. Środki przeznaczono m.in. na zakup sprzętu ratowniczego, inwentaryzację schronów oraz szkolenia.
W 2026 roku nacisk przesuwa się z planowania na realizację inwestycji. W skali kraju zaplanowano wydatki rzędu 17,2 mld zł, w tym m.in.:
- budowę i modernizację schronów,
- rozwój systemów ostrzegania i alarmowania,
- tworzenie magazynów ochrony ludności.
Zgodnie z ustawą na ten cel przeznacza się co najmniej 0,3% PKB rocznie. Nowelizacja ustawy z marca 2026 r. umożliwia także finansowanie inwestycji wieloletnich.
Średnio na jedną gminę przypada ok. 600 tys. zł na podstawowe działania, jednak w przypadku większych inwestycji kwoty są znacznie wyższe i zależą od konkretnych projektów.
Akademia Wójta to nie tylko rozmowy o przepisach i wyzwaniach, ale przede wszystkim spotkanie ludzi, którzy na co dzień mierzą się z odpowiedzialnością za swoje społeczności. To przestrzeń, w której można mówić otwarcie, uczyć się od siebie nawzajem i szukać rozwiązań, które naprawdę działają w praktyce.
