Kontekst
Od niektórych rolników słyszymy poważne obawy, a nawet wyrazy potępienia w stosunku do Strategii ochrony obszarów-wodno błotnych, której konsultacje społeczne zakończyły się 23 lutego.
Słuchamy uważnie tych głosów i rozumiemy obawy niektórych rolników i lokalnych społeczności. Jesteśmy jednak przekonani, że większość z nich wynika z nieporozumienia. W opowieść o strategii wkradły się różne nieprawdziwe informacje.
W petycji Podlaskiego Porozumienia Rolniczego czytamy, że strategia to “cyniczny zamach na polskie rolnictwo”. Nic bardziej mylnego.
Ochrona obszarów wodno-błotnych to także działania na korzyść polskiego rolnictwa.
Rolnicy, ta strategia leży w Waszym interesie!
Czemu służy strategia obszarów wodno-błotnych
Mokradła, czyli obszary wodno-błotne, są naszym największym sojusznikiem w walce z suszą. Zretencjonowana w glebie woda nie paruje tak szybko, jak z otwartych zbiorników, dzięki czemu łagodzi skutki suszy, która coraz bardziej doskwiera rolnikom. Mokradła to też bardzo skuteczne filtry, które oczyszczają wodę. Dlatego ochrona mokradeł to działanie na korzyść przyszłych plonów i czystej wody dla nas i naszych dzieci.
Strategia ochrony obszarów wodno-błotnych w Polsce nie jest przepisem prawa, tylko dokumentem, który wskazuje wspólny kierunek polityki rolnej, środowiskowej, klimatycznej i obronnej. Może stanowić bazę dla wypracowania wspólnie korzystnych rozwiązań, które pomogą nie tylko polskim rolnikom, ale całemu społeczeństwu, mierzyć się z wyzwaniami, takimi jak susza i inne skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych. Dodatkowo, zawiera ona propozycje nowych mechanizmów wsparcia finansowego dla rolników za dobrowolne działania na rzecz poprawy retencji i stanu gleb organicznych. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi brało udział w przygotowaniu strategii i zaakceptowało wersję oddaną do konsultacji społecznych.
Strategia jest korzystna dla rolników:
- Nowe dopłaty dla rolników
Strategia daje nowe możliwości wsparcia finansowego dla rolników, którzy poprawiają retencję wody. To szansa na uzyskanie dodatkowych płatności za przeciwdziałanie suszy poprzez spowolnienie odpływu wody gruntowej ze swoich działek. Mamy nadzieję, że rolnicy aktywnie włączą się w dyskusję nad konkretnymi rozwiązaniami i pomogą ustalić adekwatne stawki płatności, na przykład za odtworzenie systemów zastawek, ale także dobrowolne wyłączenie gruntów (np. obszarów stale zalewanych przez bobry czy szczególnie trudnych w uprawie) z użytkowania. - Ciągłość użytkowania gleb torfowych
Strategia zawiera propozycje rozwiązań, które umożliwią ciągłość użytkowania rolniczego gleb torfowych i pozwolą wzmocnić lokalną gospodarkę. Długofalowo, użytkowanie przesuszonych torfowisk prowadzi do degradacji gleby aż do wyczerpania jej zasobów. Aby zapewnić ciągłość gospodarowania na użytkach torfowych, konieczna jest poprawa ich uwodnienia. Nie oznacza to przywrócenia wszędzie naturalnych bagien, mowa o szukaniu kompromisów między produkcją, a ochroną gleb, na przykład dzięki wspieranemu przez strategię nowoczesnemu rolnictwu bagiennemu (paludikulturze). - Poprawa warunków gospodarowania i większe plony
Wielu odwodnionych torfowisk nie da się ponownie zabagnić. Niestabilne warunki pogodowe, przekształcenie krajobrazu i coraz niższe poziomy wód gruntowych sprawiają, że brakuje wody. Widzą to i odczuwają szczególnie rolnicy. Aby zwiększyć odporność rolnictwa na susze, potrzebne jest skuteczne zatrzymywanie wody tam, gdzie spadła. W przypadku wielu zmeliorowanych gruntów, efektem podnoszenia poziomu wody w torfie, np. dzięki zastawkom na rowach, będzie zwiększenie dostępności wody dla obecnie uprawianych roślin, a w rezultacie lepsze plony.
- Możliwość dodatkowych zarobków
Wspomniany w strategii mechanizm offsetowania emisji gazów cieplarnianych daje rolnikom, którzy zdecydują się na podniesienie poziomu wody w gruntach torfowych, możliwość czerpania dodatkowych zysków ze sprzedaży redukcji emisji. Taki program w Polsce już działa, dzięki strategii może być łatwiej dostępny dla rolników.
Wyjaśniamy i doprecyzowujemy
Obawa nr 1: strategia da nieograniczoną możliwość wykupu gruntów prywatnych
To nieprawda. Jak już wyjaśniło Ministerstwo Klimatu i Środowiska strategia nie przewiduje wywłaszczeń, a prywatne grunty mogą być sprzedawane tylko za zgodą właściciela. I to na zasadach rynkowych.
Zgadzamy się, że należy doprecyzować zapisy strategii w tej kwestii. Nie chcemy dalszych nieporozumień.
Obawa nr 2: strategia to zagrożenie dla bezpieczeństwa żywnościowego kraju
To nieprawda. Te głosy dotyczyły głównie produkcji mlecznej. Według informacji z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Polska jest krajem w pełni samowystarczalnym jeśli chodzi o surowiec mleczny, a nadwyżka, stanowiąca ponad 30% produkcji wyrażonej w ekwiwalencie mleka, musi być przedmiotem eksportu. Natomiast realnym zagrożeniem dla naszego bezpieczeństwa żywnościowego są coraz częstsze i dłuższe okresy suszy, negatywnie wpływające na jakość i ilość plonów oraz brak skutecznych działań zapobiegawczych i minimalizujących skutki tego zjawiska. Strategia może pomóc w rozwiązaniu tych problemów.
Obawa nr 3: strategia doprowadzi do pogorszenia sytuacji ekonomicznej, a nawet likwidacji gospodarstw na Podlasiu
To nieprawda. Według nas to wyraz szerszych obaw związanych z niepewną przyszłością branży mlecznej. Wiadomo, że sektor ten boryka się z szeregiem problemów: od balansowania na granicy opłacalności z powodu niskich cen skupu i rosnących kosztów produkcji przez choroby bydła po wyzwania pokoleniowe wynikające z braku zainteresowania młodych ludzi pracą przy produkcji mleka.
W obliczu tych wyzwań potrzeba rozwiązań, które dadzą rolnikom większą stabilność, bezpieczeństwo i perspektywy na przyszłość. W długoterminowej perspektywie tylko paludikultura może zagwarantować stabilność ekonomiczną rolnikom gospodarującym na torfowiskach. Jednocześnie to szansa na rozwój i zwiększenie konkurencyjności regionu.
Obawa nr 4: finansowanie części działań ze środków Wspólnej Polityki Rolnej odbędzie się kosztem rolników
To nieprawda. W bezpośrednim interesie polskiego rolnictwa jest poprawa retencji wody, przeciwdziałanie skutkom suszy oraz ochrona i zachowanie zasobów gleby. To też cele strategii.
Jak powstawała Strategia ochrony obszarów-wodno błotnych?
Projekt strategii został opracowany przez Centrum Ochrony Mokradeł na zlecenie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, a następnie pracował nad nim Międzyresortowy Zespół do spraw Obszarów Wodno-Błotnych pod przewodnictwem Ministerstwa Klimatu i Środowiska. W skład zespołu wchodzą m.in. przedstawiciele resortów rolnictwa, infrastruktury, finansów, obrony narodowej i Straży Granicznej.
Centrum Ochrony Mokradeł to stowarzyszenie naukowców i miłośników przyrody. Od 25 lat realizujemy projekty monitorowania, ochrony i odtwarzania polskich mokradeł. Zajmujemy się edukacją i popularyzacją nauki, bierzemy również czynny udział w konsultacjach polityk krajowych i międzynarodowych. Posiadamy status Organizacji Pożytku Publicznego. Jesteśmy członkiem założycielem Wetlands International Europe oraz członkiem Koalicji Ratujmy Rzeki, Koalicji 10%, a także partnerem ruchu 1% for the Planet.
Centrum Ochrony Mokradeł jest blisko związane z grupą badawczą zajmującą się mokradłami w Instytucie Biologii Środowiskowej Uniwersytetu Warszawskiego. We władzach Stowarzyszenia są również naukowcy z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej z Lublina.
www.facebook.com/centrum.ochrony.mokradel
Źródło: Centrum Ochrony Mokradeł, informacja nadesłana do redakcji
