W dniach 21–22 lutego 2026 roku Siedlce stały się stolicą społecznego ruchu ekologicznego w Polsce. W hotelu Arche odbył się pierwszy w historii Kongres Liderów Operacja Czysta Rzeka – wydarzenie, które zgromadziło liderów, koordynatorów sztabów i aktywistów z całego kraju – od Podlasia po Dolny Śląsk. Przyjechali ci, którzy w swoich miejscowościach nie tylko organizują wiosenne sprzątanie, ale realnie zmieniają postawy mieszkańców.
Było to spotkanie ludzi, dla których troska o rzeki, lasy i wspólną przestrzeń stała się elementem lokalnej tożsamości. Kongres przyniósł wymianę doświadczeń, inspiracje, ale też konkretne narzędzia i plany na nadchodzący sezon.
Przełomowy moment
– Za nami przełomowe wydarzenie w historii naszej inicjatywy – mówi Daniel Parol, jeden z pomysłodawców Operacji. – Kongres zgromadził liderów z całego kraju. To właśnie ci ludzie są sercem akcji. Potwierdziliśmy, że nasza siła tkwi w oddolnej mobilizacji i lokalnym patriotyzmie.
Jak podkreśla, rozmowy nie były jedynie prezentacją sukcesów. Dyskutowano o realnych trudnościach, z jakimi mierzą się szefowie sztabów: od współpracy z samorządami, przez logistykę odbioru odpadów, po budowanie trwałego zaangażowania mieszkańców.
– Pierwszy dzień wypełniły warsztaty skierowane do sołtysów z całej Polski, prowadzone przez ekspertki z Fundacji Wspomagania Wsi. Drugi dzień miał charakter integracyjno-strategiczny i był okazją do pogłębionych rozmów między szefami sztabów – relacjonuje Daniel Parol.
Program obejmował wystąpienia gości specjalizujących się w tematach wody, angażowania małych społeczności, pozyskiwania środków od partnerów biznesowych, komunikacji społecznej oraz przeciwdziałania wypaleniu w działalności społecznej.
Od lokalnej inicjatywy nad Bugiem do ogólnopolskiego ruchu
– Jesteśmy dumni, że z małej, lokalnej inicjatywy nad Bugiem staliśmy się ruchem ogólnopolskim – mówi Izabela Sałamacha, rzeczniczka prasowa Operacji Czysta Rzeka. – Kongres pokazał, że nie jesteśmy tylko grupą sprzątającą wiosną. Jesteśmy wspólnotą liderów, którzy realnie wpływają na stan polskiej przyrody.
W kuluarach wielokrotnie powtarzano, że rzeki nie mają granic, a troska o nie łączy ludzi bez względu na poglądy czy miejsce zamieszkania. Wybrzmiało jasno: Operacja Czysta Rzeka to już nie tylko zbieranie odpadów, lecz potężny ruch społeczny zmieniający świadomość ekologiczną Polaków, budujący relacje sąsiedzkie i poczucie odpowiedzialności za wspólne dobro.
Warsztaty i panele: pięć obszarów troski
Kongres rozpoczął się nietypowo – spacerem po lesie z Michałem Książkiem. Była to lekcja uważności na wodę, drzewa i owady, która pozwoliła uczestnikom złapać oddech i spojrzeć na swoją działalność z szerszej perspektywy.
Tego dnia uczestnicy programu Operacja Czysta Wieś wzięli także udział w warsztacie „Cztery pory działania”, prowadzonym przez Martę Szymczyk i Klarę Malecką z Fundacji Wspomagania Wsi.
– Zastanawiałyśmy się, jak do wiosennego sprzątania dodać działania na kolejne pory roku – relacjonowała Klara Malecka. – Punktem wyjścia była rozmowa o lokalnych zasobach przyrodniczych, ważnych dla mieszkańców i wymagających szczególnej troski.
Warsztat koncentrował się na pięciu obszarach: woda, ziemia, powietrze, fauna i flora. Uczestnicy podkreślali, że edukacja ekologiczna na wsi najskuteczniej działa wtedy, gdy łączy się z lokalnymi tradycjami, spotkaniami i świętami. Jednocześnie wskazywano na trudności – dbanie o wspólne dobro bywa wyzwaniem, gdy rozmija się z indywidualnymi interesami czy przyzwyczajeniami. W takich sytuacjach potrzebne są odwaga, konsekwencja i stała edukacja.
Głosy liderów z całej Polski
Kongres był także przestrzenią dla prezentacji historii z terenu – często spektakularnych, ale też pokazujących skalę wyzwań.
Krzysztof Winnicki, sołtys sołectwa Mazowsze Parcele w gminie Czernikowo, mówił o działalności Sztabu Czysta Gmina Czernikowo. Zaznaczył, że od początku kluczowa była współpraca z gminą, kołami gospodyń wiejskich, stowarzyszeniami i szkołami.
– W pierwszej edycji przeprowadziliśmy około 20 akcji. Byliśmy największym sztabem w Polsce – głównie dzięki współpracy z gminą – podkreślał. – Dziś mieszkańcy sami pytają o możliwość udziału. Każdej akcji towarzyszy spotkanie integracyjne. Problemem pozostają jednak złe nawyki, m.in. śmieci wyrzucane przez kierowców.
O skali przedsięwzięcia mówił także Tomasz Chrzanowski, sołtys Nowej Wsi Wschodniej w gminie Rzekuń. Do akcji dołączyły sąsiednie sołectwa. Efekt? Około 20 metrów sześciennych śmieci i 180 opon.– W tym roku będzie powtórka, ale liczę, że śmieci będzie mniej. Dzisiejszy spacer i rozmowy o retencji wody bardzo mnie zainspirowały – przyznał.
Przemysław Piech, sołtys Bartążka, zauważa wyraźne efekty udziału w Operacji Czysta Rzeka. – Po trzech edycjach widzimy wyraźne efekty – śmieci jest coraz mniej, a świadomość mieszkańców rośnie. W akcje angażują się całe rodziny, także osoby spoza naszego sołectwa. W ubiegłym roku sprzątaliśmy w 144 osoby, łącząc trzy sołectwa wokół jeziora Bartąg. To był rekord. Chcielibyśmy, aby włączało się jeszcze więcej mieszkańców i firm prywatnych – im więcej osób, tym lżejsza i skuteczniejsza praca. Kluczem do sukcesu jest zaangażowanie ludzi.
Z kolei Marcin Piotrowski z Fundacji Folkowisko podkreślał, że nawet w niewielkim Gorajcu, liczącym na co dzień 43 mieszkańców, problem odpadów powraca. Podczas organizowanego tam festiwalu miejscowość odwiedza około tysiąca gości, a nie każdy zabiera odpady ze sobą.
– Wydawało nam się, że Gorajec to jedna z najczystszych wiosek na świecie. Sprzątaliśmy ją już osiem razy w ramach Operacji Czysta Rzeka, a mimo to wciąż z krzaków, bagien i lasów wyciągamy kolejne tony odpadów. Część z nich to stare śmieci, gromadzone przez pokolenia – kiedyś po prostu nie było systemu odbioru odpadów komunalnych.
Z naszej perspektywy możemy wiele nauczyć się od Operacji Czysta Rzeka. To ogromne poruszenie tysięcy ludzi i jedna z najbardziej energetycznych inicjatyw społecznych ostatnich lat. Potrzeba liderów, którzy nadadzą impuls, ale potem akcja rozchodzi się niemal pocztą pantoflową. Jedni inspirują drugich własnym przykładem.
– Patrzę na naszą okolicę – zaczęliśmy osiem lat temu, a dziś sprzątają już niemal wszystkie sąsiednie wsie. Wierzę, że za kilka lat w każdej gminie, a nawet w każdym sołectwie, Operacja Czysta Rzeka będzie obecna. Rośnie świadomość potrzeby życia w czystej, zadbanej przestrzeni – podsumowuje Marcin Piotrowski.
Power speech i nagrody
Finałem kongresu był inspirujący „power speech” Władysława Grochowskiego, który zachęcał uczestników do konsekwentnego działania zgodnie z własnymi wartościami, nawet w obliczu trudności.
Na zakończenie wręczono nagrody i wyróżnienia dla wybitnych liderów i liderek Operacji Czysta Rzeka oraz Programu Czysta Wieś – „najlepszych z najlepszych” w 2025 roku. Był to moment docenienia tych, którzy – jak podkreślano – nie czekają na zmianę, lecz sami się nią stają. Statuetkę dla Lidera Operacji Czysta Wieś otrzymała Iza Nowak, sołtyska wsi Radunica na Pomorzu.
– Zakładam sztaby i robię promocję w internecie, ale to mieszkańcy widzą potrzebę czystego otoczenia. W ubiegłym roku rozszerzyliśmy akcję kajakową o czyste sołectwo – dołączyły dwa kolejne. Posprzątaliśmy trzy sołectwa, potem integracja. To familijne wydarzenie: rodziny z dziećmi, seniorzy. Od najmłodszych lat uświadamiamy, jak ważne jest dbanie o środowisko.
Ósma edycja startuje już 1 marca
Ósma edycja Operacji Czysta Rzeka rusza 1 marca w Częstochowie. Rejestracja sztabów rozpocznie się o godz. 12:00 na stronie operacjarzeka.pl. Do dyspozycji organizatorów będzie 20 tysięcy koszulek, pakiety dla szefów sztabów oraz wsparcie partnerów. Hasło pozostaje niezmienne: „Każda para rąk się liczy”.
***
Po kongresie w Siedlcach jedno jest pewne – to nie tylko przygotowanie do kolejnej akcji sprzątania. To budowanie ogólnopolskiej wspólnoty liderów, którzy konsekwentnie zmieniają swoje małe ojczyzny, a zarazem – krajobraz ekologiczny całej Polski.
Przemysław Chrzanowski
