Polska zmaga się z ogromną skalą fake newsów. Aż 84% Polaków zetknęło się z dezinformacją w ostatnim roku, a niemal każdy z nas uwierzył w przynajmniej jedną fałszywą wiadomość. Zaufanie do mediów informacyjnych spadło do 39% – to jeden z najniższych wskaźników w Europie. Wciąż nie mamy skutecznych systemów ochrony przed tym zagrożeniem.
Niniejszy raport przedstawia wyniki dwóch komplementarnych badań dotyczących skuteczności strategii przeciwdziałania dezinformacji klimatycznej w kontekście Europejskiego Systemu Handlu Emisjami (ETS 2):
- Badanie ilościowe: eksperyment na reprezentatywnej próbie losowej (N=1388) porównujący skuteczność ostrzegania przed dezinformacją zawczasu (prebunking) i prostowania jej po fakcie (debunking);
- Badanie jakościowe: netnografia oraz wywiady indywidualne (N=14), analizujące praktyki medialne, mechanizmy zaufania i reakcje afektywne.
Badanie przeprowadziliśmy na grupie osób “umiarkowanie proklimatycznych”, czyli takich, które nie są ani zadeklarowanymi negacjonistami, ani aktywistami lkimatycznymi. Martwią się zmianami klimatu, ale tylko trochę; wierzą, że działalność człowieka się do nich przyczynia, ale tylko do pewnego stopnia; uważają, że należy podjąć zdecydowane kroki w celu przeciwdziałania zmianom klimatu – ale też bez przesady. Zależało nam na zbadaniu osób „umiarkowanych”, gdyż to nie klimatyczni i antyklimatyczni zapaleńcy, ale ci niezdecydowani w największym stopniu zadecydują o przyszłości polityk klimatycznych – i nas wszystkich.
Wybraliśmy ETS 2, gdyż stanowi przykład tematu, który jako przedmiot zakrojonej na szeroką skalę dezinformacji wykorzystywany jest nie tylko do budowania sprzeciwu wobec polityk klimatycznych, ale przede wszystkim do podnoszenia społecznego poczucia zagrożenia. Narracje wokół ETS 2 stały się jednym z głównych narzędzi destabilizacji społecznej w Polsce – pod pozorem troski o „rachunki Polaków” czy „suwerenność energetyczną” rozpowszechniano przekazy, które osłabiały zaufanie do instytucji europejskich, wywoływały lęk przed transformacją i zniechęcały do działań proklimatycznych. Nie był to czysty przypadek, lecz spójna strategia mająca na celu utrudnienie modernizacji gospodarki i utrwalenie zależności od paliw kopalnych. Raport ma odpowiedzieć na pytanie, czy można się jej przeciwstawić, a jeśli tak, to w jaki sposób.
Badanie zostało zrealizowane dzięki wsparciu European Climate Foundation. Odpowiedzialność za informacje i opinie w nim przedstawione spoczywa na autorach. European Climate Foundation nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie zawartych lub wyrażonych w nim treści.
POBIERZ RAPORT
Przemysław Sadura, Przemysław Gliński, Bartosz Matyja, Tomasz Oleksy, Anna Pruszyńska, Anna Wnuk
Fundacja Pole Dialogu
Warszawa 2025
Publikacja jest dostępna na licencji Creative Commons: Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych – Brak dodatkowych ograniczeń (CC BY-NC-ND 4.0)
Źródło: https://poledialogu.org.pl
