Zwierzęta od zawsze były częścią wiejskiego świata – nie tylko w oborze czy na podwórku, ale też w pieśniach, bajkach, przysłowiach, wierzeniach i codziennych gestach. Projekt „Zwierzęta w kulturze wsi – między tradycją, symbolem a opowieścią” był próbą opowiedzenia o relacji ludzi i zwierząt tak, jak przez wieki widziała ją wieś: w pracy, w języku, w pieśni, w krajobrazie i w tradycji. Dziś ta opowieść jest dostępna w całości jako wyjątkowa playlista 18 filmów – 9 wykładów i wieczorna opowieść z konferencji w Otrębusach oraz 8 pogłębionych webinarów.
To nie jest zbiór luźnych nagrań. To wielogłosowa opowieść o wspólnym świecie ludzi i zwierząt – od koguta i gęsi, przez konie, krowy, kozy, psy i koty, aż po wilki, nietoperze i istoty hybrydyczne z ludowych wyobrażeń. O tym, jak zwierzęta były obecne w obrzędach, pieśniach, bajkach, przysłowiach i w samym języku – i jak kształtowały wyobraźnię i tożsamość wsi.
Ważnym wątkiem całego programu jest też dobrostan zwierząt. Dawna wieś dobrze wiedziała, że los człowieka i los zwierząt są ze sobą splecione: dobrze traktowana krowa, kura czy koń oznaczały nie tylko więcej mleka czy jajek, ale także porządek, równowagę i pomyślność domu. Dziś współczesna nauka coraz częściej potwierdza to, co kiedyś było intuicją: zwierzęta, które żyją w warunkach odpowiadających ich potrzebom, są zdrowsze i tworzą bardziej zrównoważony krajobraz. W wykładach staraliśmy się pokazać mądrość tradycji z nowoczesną wiedzą.
Podczas spotkania w Otrębusach spotkali się etnolodzy, muzealnicy, przyrodnicy, językoznawcy, architekci i artyści. Usłyszymy tu m.in. o:
- drobiu jako bohaterze magii i obrzędów,
- koniach zapisanych w setkach polskich powiedzeń,
- zwierzętach jako współtwórcach wiejskiego krajobrazu i architektury,
- granicy między człowiekiem a zwierzęciem w języku,
- krowie i kozie jako dwóch symbolicznych porządkach wiejskiego świata.
Szczególnym momentem jest wieczorna opowieść Joanny Sarneckiej – zbiór tradycyjnych historii o zwierzętach, które wciągają w dawny świat wyobraźni, gdzie zwierzęta były sąsiadami, znakami i bohaterami opowieści.
Cykl webinarów poszerza tę historię o kolejne fascynujące wątki: od psa, kota, owcy i świni, przez mroczne losy nietoperza i wilka, aż po pszczoły jako niemal święte istoty i zwierzęta w sztuce – od paleolitycznych figurek po współczesne, zaangażowane prace.
Razem te 18 nagrań tworzy kompletne kompendium wiedzy o zwierzętach w kulturze wsi – łączące folklor, etnografię, językoznawstwo, biologię, historię sztuki i refleksję etyczną.. To materiały, które ogląda się jak serial albo odkrywa po kawałku – za każdym razem trafiając na coś, co zostaje w głowie na długo.
Jeśli ciekawi Cię, jak naprawdę wyglądała (i wciąż wygląda) relacja ludzi i zwierząt na wsi – zapraszamy do oglądania.
Zespół Fundacji Wspomagania Wsi
Aleksandra Zubrycka – „Opowieść o kogucie i gęsi – czyli drób w kulturze ludowej”
Dr inż. Wanda Krupa – „Czy warto dbać o dobrostan zwierząt?”
Bartosz Popczyński – „O czym klekoczą bociany… Czyli o dzikich zwierzętach obecnych w krajobrazie wsi”.
Wieczorna opowieść – Joanna Sarnecka – „Jak powstała koza i inne opowieści o zwierzętach w tradycji ludowej”.
Urszula Kowalczuk – „Konizmy polskie – kulturowe dziedzictwo wspólnego życia ludzi i koni”.
Mariusz Raniszewski – „Pięć wolności dla zwierząt – wieś jako przestrzeń współistnienia różnych logik”.
Olga Łoś – „Gdzie nasz konik chodzi, tam się żytko rodzi – zwierzęta w pieśniach i obrzędach ludowych”.
Dr inż. arch. Włodzimierz Witkowski – „Wspólny dom, wspólny los. Bracia mniejsi i ludzie w krajobrazie rolniczym”.
Dr Olga Kielak – „Granica między człowiekiem a zwierzęciem w polszczyźnie”.
Ewa D. Rutkowska-Wilbik – „Krowa i koza – dwa oblicza wiejskiego świata”.
Webinary:
Joanna Sarnecka – „Na psa urok, czyli zwierzęta w kulturze tradycyjnej”.
Danuta Krześniak – „Czystość i nieczystość, czyli owca i świnia w kulturze ludowej”.
Magdalena Kowalak – „Jak pies z kotem, czyli zwierzęta domowe w kulturze ludowej”.
Łukasz Kozak – „Kto znieważa nietoperza?”
dr hab. inż. Robert Mysłajek, prof. UW – „Wilk – między kulturowym symbolem i naukowymi faktami”.
Piotr Lasota – „Pszczoły w kulturze wsi. Aspekty wierzeniowe”.
dr Elwira Wilczyńska – „Zwierzęce i ludzkie w demonologii ludowej”.
Dr Dorota Łagodzka – „Zwierzęta wiejskie w sztuce: tradycja, współczesność, etyka”.
Projekt „Zwierzęta w kulturze wsi – między tradycją, symbolem a opowieścią” realizowaliśmy w ramach grantu „KPO dla Kultury” sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU.
