Rolnictwo zależy od przyrody i wpływa na przyrodę. Ten negatywny wpływ to m.in. 19-29% emisji gazów cieplarnianych z działalności rolniczej[1], które podgrzewając klimat Ziemi powodują długotrwałe susze, nagłe powodzie i inne ekstremalne zjawiska, niekorzystne dla produkcji rolnej. Z tego właśnie powodu szuka się nowych rozwiązań dla produkcji żywności. Jednym z nich jest rolnictwo regeneratywne, które stawia na poprawę zdrowia gleby, odtwarzanie bioróżnorodności i glebową retencję wody. Przynosi ono realne i policzalne korzyści, zarówno dla środowiska, klimatu, jak i samych rolników. Polska jako pierwsza w Europie wypracowała i uzgodniła międzysektorowo definicję rolnictwa regeneratywnego.
W rolnictwie regeneratywnym gleba traktowana jest jak żywy organizm (ekosystem*). Praktyki wspierające zdrowie gleby to przede wszystkim rezygnacja lub ograniczenie orki do minimum, to wprowadzanie do gospodarowania roślin okrywowych i poplonów, to zwiększanie zawartości próchnicy i aktywności mikroorganizmów, a także wspieranie różnorodności gatunkowej (także w glebie). Rolnictwo regeneratywne wykorzystuje techniki agroleśne, łączące uprawę roślin i hodowlę zwierząt z celowym sadzeniem i pielęgnacją drzew i krzewów na tym samym terenie.
Rolnictwo regeneratywne jest szansą na dobrej jakości żywność. Produkty z gospodarstwa regeneratywnego mogą charakteryzować się wyższą gęstością odżywczą, większą zawartością witamin, składników mineralnych i antyoksydantów.
Jak brzmi wypracowana definicja tego rolnictwa? Rolnictwo regeneratywne to system praktyk rolniczych będących częścią zrównoważonego zarządzania gospodarstwem rolnym mający na celu odbudowę i poprawę zdrowia gleby, zwiększenie różnorodności biologicznej, optymalizację gospodarowania zasobami wodnymi, ograniczenie emisji gazów cieplarnianych i poprawę dobrostanu zwierząt przy jednoczesnym dążeniu do zapewnienia trwałej opłacalności produkcji rolnej.
To droga do zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego i wsparcia odporności rolnictwa na sytuacje kryzysowe. To system produkcji żywności i biomateriałów wzmacniający rozwój społeczno-gospodarczy także poprzez działania na rzecz całego krajobrazu.
Regeneracja gleby przynosi realne korzyści ekonomiczne i środowiskowe. Analizy pokazują, że gospodarstwa stosujące praktyki regeneratywne redukują koszty, dzięki mniejszemu zużyciu nawozów (nawet o 25%), paliwa (nawet o 40%), środków ochrony roślin (nawet o 30%). Osiągają one stabilniejsze plony podczas ekstremalnych zjawisk pogodowych – straty w nich są mniejsze niższe nawet o 20-30%. W porównaniu do gospodarstw konwencjonalnych lepiej też retencjonują wodę w glebie. Gleba w tak prowadzonym gospodarstwie potrafi zatrzymać o 50% więcej wody niż gleba uprawiana w sposób konwencjonalny.
Wypracowanie wspólnej definicji rolnictwa regeneratywnego to ważny krok w kierunku transformacji polskiego sektora rolno-spożywczego. Tylko zintegrowane działania wszystkich uczestników rynku – od rolników, przez producentów, po administrację i otoczenie społeczne – pozwolą wykorzystać szansę, jaką daje nowy model gospodarowania. Rolnictwo regeneratywne to nie tylko odpowiedź na wyzwania klimatyczne i ekonomiczne, ale także inwestycja w zdrowie gleby, ludzi i środowiska. Wierzę, że wspólne ramy rozumienia tego pojęcia przyspieszą wdrażanie praktyk, które uczynią polskie rolnictwo bardziej odpornym i konkurencyjnym – mówi dr hab. inż., profesor SGGW Zbigniew Karaczun.
Wypracowana definicja rolnictwa regeneratywnego i rekomendacje dla rozwoju tego modelu rolnictwa w Polsce zostały przekazane 11 grudnia 2025 roku na ręce przedstawicieli Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
Definicja ta powstała w ramach Społecznego Paktu na rzecz Rolnictwa i Produkcji Żywności zainicjowana przez Polski Klub Ekologiczny pod kierunkiem prof. Zbigniewa Karaczuna ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Skupia rolników, organizacje rolnicze, przedstawicieli administracji publicznej, naukowców, firmy sektora spożywczego, dystrybutorów i organizacje konsumenckie i przyrodnicze. Przedstawiciele Społecznego Paktu dążą do certyfikacji rolnictwa regeneratywnego i włączenia go do Wspólnej Polityki Rolnej.
* Ekosystem jest dynamicznym układem współistniejących gatunków wraz z ich środowiskiem życiowym w określonej strefie geograficznej. Zróżnicowanie tych ekosystemów jest jednym z filarów bioróżnorodności. [2]
[1] Warsztaty mozaikowe na temat bioróżnorodności – Mozaika BIO, Katarzyna Udrycka, 25 listopada 2025 roku.
[2] Warsztaty mozaikowe na temat bioróżnorodności – Mozaika BIO, Katarzyna Udrycka, 25 listopada 2025 roku.
