Robert Wujek, sołtys wsi Sangrodz w gminie Ujazd, powiecie tomaszowskim w województwie łódzkim, nie ma wątpliwości: ziemia tomaszowska to jedno z najciekawszych miejsc w Polsce, jeśli tylko dać sobie szansę, by zobaczyć je z perspektywy rowerowego siodełka. Miłośnik dwóch kółek, lokalny społecznik i aktywny lider wiejski z pasją opowiada o walorach regionu, który – choć często niedoceniany – potrafi zaskoczyć swoim pięknem, historią i gościnnością.
– Uważam się za osobę mieszkającą w centrum Polski – choć do Piątku, który jest geograficznym środkiem naszego kraju, mam jeszcze trochę drogi: to godzina jazdy samochodem lub pięć godzin rowerem. Myślę, że dla każdej osoby, która podjęła się pełnienia funkcji sołtysa i jest liderem wiejskim, jego miejscowość ma ogromne znaczenie. To miejsce ważne emocjonalnie, coś, o czym chce się opowiadać i dokąd chce się zapraszać ludzi z zewnątrz. Niestety, nie zawsze jest to możliwe, ponieważ w naszych małych ojczyznach często brakuje warunków, by rozwijać ruch turystyczny. Nie wszyscy mamy dostęp do jezior, gór czy cennych zabytków. Dlatego obszar, który promujemy, musimy rozszerzać – na całą gminę, a czasem nawet dalej, na okoliczne regiony. W przypadku podróży rowerowych ten zasięg może sięgać nawet sąsiednich powiatów – mówi Robert Wujek.
Tomaszów Mazowiecki – serce regionu
Tomaszów Mazowiecki to doskonały punkt startowy każdej rowerowej wyprawy. Miasto oferuje nie tylko zaplecze noclegowe i gastronomiczne, ale przede wszystkim atrakcje, których nie sposób pominąć.
– Niebieskie Źródła to dla mnie miejsce wyjątkowe. Przejrzysta woda w niesamowitych odcieniach błękitu ma w sobie coś mistycznego. Każdy, kto tu był, wie, że to nie jest zwykłe źródło – to krajobrazowa perełka na skalę kraju – zapewnia pan Robert.
Rezerwat został utworzony w 1961 roku w celu ochrony malowniczych źródeł krasowych o błękitnym zabarwieniu oraz zachowania ostoi licznych gatunków ptaków. Najważniejszą osobliwością rezerwatu są wywierzyska krasowe – źródła bijące ze spękanych jurajskich wapieni, które wypływają przez szczeliny w skałach wapiennych. Krystalicznie czysta woda podnosi piasek denny z dużą siłą do góry, co stwarza wrażenie „wrzenia gejzerów”. Źródła wyrzucają około 80 litrów wody na sekundę.
Charakterystyczne niebiesko-błękitno-zielone zabarwienie wody jest wynikiem zjawiska optycznego – czysta, przefiltrowana woda pochłania promienie czerwone, a przepuszcza odbite od białego, piaszczystego dna fale niebieskie i zielone. Intensywność koloru zależy od stanu pogody, stopnia nasłonecznienia i zachmurzenia, dlatego najlepiej odwiedzać to miejsce w słoneczne dni.
Tuż obok źródeł znajduje się Skansen Rzeki Pilicy – miejsce, które nie tylko edukuje, ale i wzrusza. Stary młyn z oryginalnym wyposażeniem, eksponaty związane z historią regionu, a przede wszystkim „różyczka” – niemiecki pojazd pancerny wydobyty z dna Pilicy – wszystko to tworzy przestrzeń, gdzie historia ożywa. Nieopodal działa także nowoczesna Arena Lodowa – jeden z najnowocześniejszych obiektów łyżwiarskich w Polsce.
Trasa przez Pilicę i Smardzewice
Z Tomaszowa ruszamy rowerem w kierunku Smardzewic, po drodze przejeżdżając przez zaporę i zahaczając o Groty Nagórzyckie – wapienne wyrobiska owiane legendą o diabłach i ukrytych skarbach.
– To pierwsza z tras, którą polecam. Około 30 kilometrów, ale za to jakie widoki i jaka przyroda – zachwyca się Robert Wujek. Trasa prowadzi przez tereny pełne zieleni i spokoju – idealne na weekendową przejażdżkę.
Zalew Sulejowski – rowerem wokół wody
Zapaleni rowerzyści nie mogą pominąć objazdu wokół Jeziora Sulejowskiego.
– Choć my tu mówimy po prostu „zalew”, a nie żadne jezioro – śmieje się nasz rozmówca.
– To trasa dłuższa, około 60 kilometrów, a jeśli ktoś trzyma się asfaltu – nawet 70. Ale warto. Trasa zahacza o tereny powiatów opoczyńskiego i piotrkowskiego, a jej wyjątkowość polega na różnorodności – od lasów i brzegów zalewu po zabytkowy Hotel Podklasztorze, mieszczący się w dawnym klasztorze cysterskim w Sulejowie.
– Szkoda, że wciąż brakuje spójnej infrastruktury rowerowej wzdłuż samej linii brzegowej. Ale i tak – na rowerze gravelowym, albo górskim – da się tu poczuć prawdziwą frajdę – dodaje sołtys Sangrodza.
Spała – perła regionu
Kolejna z polecanych tras to pętla Tomaszów – Spała – Inowłódz – Konewka – Spała –Tomaszów. To około 40 kilometrów wrażeń – zarówno przyrodniczych, jak i kulturowych.
– Spała to miejsce z duszą. Żubr z metalu, stawik, jarmarki rękodzielnicze – to wszystko tworzy niepowtarzalną atmosferę. No i oczywiście Centralny Ośrodek Sportu, w którym często można spotkać polskich olimpijczyków – mówi Robert Wujek.
W Inowłodzu z kolei warto zajrzeć do romańskiego kościółka św. Idziego, który zachował się niemal w niezmienionej formie od średniowiecza. Z wieży kościoła rozciąga się panoramiczny widok na Pilicę i okoliczne lasy. To także idealne miejsce, by dostrzec, że region można zwiedzać nie tylko na rowerze, ale również z poziomu… kajaka.
– Choć ja wolę rower, muszę przyznać – spływy Pilicą mają swój urok – przyznaje pan Robert.
Z kościelnej wieży doskonale widać także pozostałości po zamku, który został wzniesiony w latach 1356-1366 z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego jako jedna z blisko pięćdziesięciu murowanych warowni tego okresu. Główną funkcją zamku była ochrona komory celnej znajdującej się na brodzie pilickim leżącym na szlaku handlowym biegnącym z Lwowa przez Sandomierz do Torunia. Zamek był wielokrotnie przebudowywany przez kolejnych właścicieli, ale podczas potopu szwedzkiego został zdobyty i nieodwracalnie zniszczony w latach 1655-1657. W latach 2008-2012 przeprowadzono prace konserwacyjne i częściową rekonstrukcję ruin, podczas których wcześniejsze badania archeologiczne z lat 1973-1985 ujawniły ponad 38 tysięcy ruchomych zabytków. Obecnie w zrekonstruowanym obiekcie mieści się Gminne Centrum Kultury w Inowłodzu z Gminną Biblioteką Publiczną oraz Informacją Turystyczną, a budowla jest udostępniona do zwiedzania.
Niedaleko Inowłodza znajduje się Konewka – miejsce, w którym ukrywa się bunkier z czasów II wojny światowej. – To taki bunkier, do którego wjeżdżał cały pociąg. Dziś to muzeum, które z roku na rok się rozbudowuje. Zdecydowanie warte zobaczenia.
To jeden z najciekawszych obiektów militarnych z II wojny światowej, zbudowany w 1940 roku na polecenie Hitlera jako część Stanowiska Dowodzenia „Anlage Mitte”. Główny schron ma długość 380 metrów i został zaprojektowany do ochrony specjalnych pociągów sztabowych III Rzeszy. Obiekt nigdy nie został wykorzystany zgodnie z przeznaczeniem – w latach 1943-1944 mieściła się tu filia zakładów Daimler-Benz remontująca silniki lotnicze. Na budowę zużyto około 75 000 metrów sześciennych zbrojonego betonu, co czyni go jednym z najmasywniejszych tego typu obiektów w Polsce. Obecnie bunkier jest udostępniony turystom, którzy mogą zwiedzać wystawę militariów w stałej temperaturze 12 stopni Celsjusza.
Ujazd – historia i natura
Wracając na tereny gminy Ujazd, pan Robert nie ukrywa dumy z własnej okolicy.
– To miejsce związane z hrabią Ostrowskim. W centrum Ujazdu mamy piękny park jego imienia – idealny na spacer czy odpoczynek. No i basen w Niewiadowie – to ta sama miejscowość, która słynie z produkcji przyczep kempingowych.
Ciekawostką botaniczną są różaneczniki rosnące w rezerwacie leśnym w gminie.
– Wieść niesie, że posadził je sam hrabia Ostrowski i od tamtej pory rosną sobie spokojnie w lesie. W sezonie kwitnienia robią naprawdę niesamowite wrażenie – mówi sołtys Sangrodza.
Z pasji do roweru, z miłości do miejsca
Dla Roberta Wujka rower to nie tylko hobby, to sposób życia i poznawania świata. A także skuteczny sposób, by zachęcić innych do odkrywania uroków ziemi tomaszowskiej – nieśpiesznie, lokalnie, uważnie.
– Może nie mamy wielkich gór ani morza. Ale mamy coś innego – ciszę lasu, zakola Pilicy, zabytki Inowłodza i metalowego żubra w Spale. A przede wszystkim – mamy serce. I zapraszam każdego, by je zobaczył z siodełka roweru – kończy z uśmiechem.
