Strona wykorzystuje pliki cookies, je┼Ťli wyra┼╝asz zgod─Ö na u┼╝ywanie cookies, zostan─ů one zapisane w pami─Öci twojej przegl─ůdarki. W przypadku nie wyra┼╝enia zgody nie jeste┼Ťmy w stanie zagwarantowa─ç pe┼énej funkcjonalno┼Ťci strony!

Zrezygnuj z got├│wki


┼üukasz B─ůkiewicz, kons.mer. Tomasz Ko┼║li┼äski

 

P┼éacenie kartami staje si─Ö dla Europejczyk├│w konieczno┼Ťci─ů. Koszty obrotu got├│wkowego wynosz─ů w krajach UE a┼╝ 0,4-0,6 proc. PKB.

W dobie rachunk├│w bankowych, kt├│re mo┼╝na za┼éo┼╝y─ç w pi─Ö─ç minut, i szybkich, bezp┼éatnych przelew├│w internetowych a┼╝ 65 procent Polak├│w maj─ůcych konta w banku przyznaje, ┼╝e rachunki za energi─Ö elektryczn─ů i tak p┼éaci w tradycyjny spos├│b, czyli got├│wk─ů.

Najch─Ötniej w pocztowym okienku (34,1 proc.), punkcie obs┼éugi klienta (15 proc.), got├│wk─ů u inkasenta (5,8 proc.) lub got├│wk─ů w kasie banku, w kt├│rym maj─ů konto osobiste (4,6%) ÔÇô wynika z bada┼ä nad wykluczeniem p┼éatniczym w Polsce przeprowadzonych przez Tomasza Ko┼║li┼äskiego z Departamentu Systemu P┼éatniczego w Narodowym Banku Polskim.

Nawet posiadanie karty p┼éatniczej lub kredytowej w portfelu nie umniejsza mi┼éo┼Ťci Polak├│w do papierowego pieni─ůdza. Tylko 10 proc. w┼éa┼Ťcicieli kart u┼╝ywa ich podczas zagranicznych wyjazd├│w, a zaledwie 8 proc. p┼éaci nimi za us┼éugi (badanie NBP, 2010).

Wszyscy tracimy

To zami┼éowanie do got├│wki powoduje, ┼╝e wszyscy tracimy ÔÇô zar├│wno w uj─Öciu makro-, jak i mikroekonomicznym. Jak szacuje Europejska Rada ds. P┼éatno┼Ťci, koszty obs┼éugi got├│wki, jaka jest w obiegu na terenie Wsp├│lnoty, wynosz─ů oko┼éo 50 mld euro. Got├│wka przynosi straty ju┼╝ poprzez to, ┼╝e trzeba j─ů zaprojektowa─ç, nast─Öpnie wydrukowa─ç, a p├│┼║niej jeszcze rozdystrybuowa─ç.

Stare banknoty nale┼╝y niszczy─ç, a w ich miejsce drukowa─ç nowe. ┼╗ywy pieni─ůdz generuje r├│wnie┼╝ wysokie koszty w przypadku obracaj─ůcych nim bank├│w, firm i instytucji. Musz─ů zasila─ç bankomaty, przechowywa─ç got├│wk─Ö w odpowiednio zabezpieczonych sejfach czy skarbcach, transportowa─ç j─ů etc.

W ogonie Europy Cz─Ö┼Ťciowo za niech─Ö─ç Polak├│w do dokonywania transakcji bezgot├│wkowych odpowiada kiepska infrastruktura technologiczna. Bo o ile pod wzgl─Ödem liczby plac├│wek bankowych jeste┼Ťmy powy┼╝ej unijnej ┼Ťredniej (w 2009 roku na milion mieszka┼äc├│w by┼éo u nas 658, w ca┼éej UE ÔÇô 567), to ju┼╝ pod wzgl─Ödem liczby kart p┼éatniczych, bankomat├│w czy terminali p┼éatniczych w sklepach i punktach us┼éugowych na tle reszty kontynentu wypadamy ÔÇô m├│wi─ůc dyplomatycznie ÔÇô blado.

Terminali płatniczych POS (z ang. Point of Sale) jest u nas około 250 tys., czyli blisko 6 tys. na każdy milion mieszkańców.

Lepiej od nas wypadaj─ů pod tym wzgl─Ödem nawet S┼éowacja, W─Ögry i Bu┼égaria, gdzie w 2009 roku nasycenie wynosi┼éo 7-8 tys., a gorzej jest jedynie w Rumunii.

┼Ürednia dla ca┼éej Unii wynosi 17 tys. terminali na milion mieszka┼äc├│w, a dla strefy euro ÔÇô ponad 20 tys. Absolutnymi rekordzistami s─ů natomiast Grecy ÔÇô na milion mieszka┼äc├│w przypada a┼╝ 45 tys. terminali.

R├│wnie kiepsko jest w naszym kraju z bankomatami ÔÇô w 2009 roku na milion mieszka┼äc├│w przypada┼éo oko┼éo 416, podczas gdy w krajach rozwini─Ötych, takich jak Niemcy, Wielka Brytania czy Austria ÔÇô 1000, a w Portugalii a┼╝ 1614.

Trudno jednak oczekiwa─ç, ┼╝e instytucje finansowe b─Öd─ů inwestowa┼éy w infrastruktur─Ö, kiedy zainteresowanie Polak├│w bezgot├│wkowymi formami p┼éatno┼Ťci czy cho─çby posiadaniem karty p┼éatniczej jest niewielkie. W ca┼éym ubieg┼éym roku w Polsce dokonano 2,3 mld transakcji bezgot├│wkowych, a w por├│wnywalnej pod wzgl─Ödem ludno┼Ťci Hiszpanii by┼éo ich niemal dwuip├│┼ékrotnie wi─Öcej ÔÇô 5,6 mld.

Te dysproporcje dziwi─ů o tyle, ┼╝e mieszka┼äcy kraju nad Wis┼é─ů nosz─ů w portfelach oko┼éo 24 mln kart debetowych, a mieszka┼äcy P├│┼éwyspu Iberyjskiego niewiele wi─Öcej, bo ponad 28 mln, tylko zdecydowanie cz─Ö┼Ťciej z nich korzystaj─ů.

Dlaczego kochamy got├│wk─Ö?

Niech─Ö─ç Polak├│w do plastikowych pieni─Ödzy eksperci t┼éumacz─ů na kilka sposob├│w. Prof. Dominika Maison z Uniwersytetu Warszawskiego przebada┼éa zachowania tych, kt├│rzy nadal wol─ů pos┼éugiwa─ç si─Ö got├│wk─ů, i podzieli┼éa ich na sze┼Ť─ç grup: l─Ökowi, niekontroluj─ůcy, podejrzliwi, zale┼╝ni, racjonalni oraz kochaj─ůcy got├│wk─Ö.

ÔÇô Pierwsi po prostu nie lubi─ů zmian i boj─ů si─Ö, ┼╝e nie przestawi─ů si─Ö na karty. Drudzy twierdz─ů, ┼╝e nie potrafiliby kontrolowa─ç wydatk├│w, gdyby mieli pos┼éugiwa─ç si─Ö plastikowym pieni─ůdzem. Podejrzliwi nie maj─ů zaufania do bank├│w, zale┼╝ni za┼Ť nie lubi─ů w og├│le zajmowa─ç si─Ö sprawami finansowymi ÔÇô robi─ů to za nich inni cz┼éonkowie rodziny. Racjonalni wyliczyli, ┼╝e nie op┼éaca im si─Ö korzystanie z systemu got├│wkowego, a ostatnia grupa odczuwa wr─Öcz fizyczn─ů przyjemno┼Ť─ç pos┼éuguj─ůc si─Ö got├│wk─ů. Przyznaje, ┼╝e nie potrafi oszcz─Ödza─ç i czerpie du┼╝─ů przyjemno┼Ť─ç z robienia zakup├│w ÔÇô wylicza prof. Maison, kt├│ra przygotowa┼éa dla NBP raport dotycz─ůcy barier w korzystaniu z obrotu bezgot├│wkowego przez Polak├│w.

Co grosza, kult got├│wki objawia si─Ö nie tylko po stronie obywateli, lecz tak┼╝e instytucji pa┼ästwowych, urz─Öd├│w oraz prywatnych przedsi─Öbiorc├│w, g┼é├│wnie tych prowadz─ůcych ma┼ée sklepy czy punkty us┼éugowe. Przypadki, gdy w urz─Ödzie mo┼╝na dokona─ç p┼éatno┼Ťci kart─ů, s─ů sporadyczne.

Podobnie bywa w oddzia┼éach firm kontrolowanych przez pa┼ästwo ÔÇô np. na poczcie. Wol─ů obraca─ç got├│wk─ů, poniewa┼╝ maj─ů z┼éudne poczucie bezpiecze┼ästwa i kontroli przep┼éywu pieni─Ödzy. Drobni przedsi─Öbiorcy broni─ů si─Ö przed korzystaniem z bezgot├│wkowego obrotu z zupe┼énie innych powod├│w ÔÇô finansowych.

Wyposa┼╝enie ma┼éego sklepu w terminal POS wi─ů┼╝e si─Ö z kosztami ÔÇô nie do┼Ť─ç, ┼╝e firmie obs┼éuguj─ůcej trzeba zap┼éaci─ç za dzier┼╝aw─Ö urz─ůdzenia, to jeszcze odprowadzi─ç jej prowizj─Ö od ka┼╝dej transakcji dokonanej przy u┼╝yciu terminalu.

Do tego dochodz─ů koszty po┼é─ůcze┼ä, podczas kt├│rych terminal komunikuje si─Ö z centrum autoryzacyjnym, najcz─Ö┼Ťciej za po┼Ťrednictwem sieci kom├│rkowej.

W przypadku ma┼éych sklep├│w czy punkt├│w us┼éugowych, notuj─ůcych niewielkie obroty, koszty obs┼éugi terminalu szacowane s─ů na 4-5 proc. warto┼Ťci ka┼╝dej transakcji.

Nic zatem dziwnego, ┼╝e nawet je┼╝eli sklepikarz ma terminal, to namawia klient├│w, aby p┼éacili got├│wk─ů. W tym celu cz─Östo wywiesza karteczk─Ö informuj─ůc─ů, ┼╝e p┼éatno┼Ť─ç kart─ů jest mo┼╝liwa wy┼é─ůcznie po dokonaniu zakup├│w na kwot─Ö np. minimum 20 z┼éotych. I tak dochodzi do paradoksu ÔÇô jest terminal, jednak ani klientowi, ani sprzedawcy nie op┼éaca si─Ö z niego skorzysta─ç.

Niewidoczny pieni─ůdz Tymczasem wed┼éug NBP niech─Ö─ç Polak├│w do pos┼éugiwania si─Ö bezgot├│wkowymi formami rozlicze┼ä ma powa┼╝ne skutki ekonomicznie. Europejski Bank Centralny wyliczy┼é, ┼╝e na obs┼éug─Ö got├│wki b─Öd─ůcej w obiegu wydajemy nawet 15 mld z┼éotych rocznie. NBP wskazuje na konkretne oszcz─Ödno┼Ťci, jakie p┼éyn─ů dla ca┼éej gospodarki, gdy pieni─ůdz papierowy zast─Öpuje si─Ö plastikowym ÔÇô tylko w latach 2006-2009 Polakom dzi─Öki rozwojowi obrotu bezgot├│wkowego zosta┼éo w kieszeni od 400 do nawet 800 mln z┼é.

W przysz┼éo┼Ťci oszcz─Ödno┼Ťci maj─ů by─ç jeszcze wi─Öksze, mi─Ödzy innymi za spraw─ů wdro┼╝enia rz─ůdowego programu rozwoju obrotu bezgot├│wkowego w Polsce na lata 2011-2013. Program wskazuje najwi─Öksze przeszkody, kt├│re stoj─ů na drodze do szybkiego rozwoju p┼éatno┼Ťci bezgot├│wkowych w Polsce (m.in. niska ┼Ťwiadomo┼Ť─ç spo┼éeczna na temat korzy┼Ťci wynikaj─ůcych z obrotu bezgot├│wkowego, brak zaufania do internetu jako kana┼éu kontaktu klienta z bankiem, zbyt ma┼ée zaanga┼╝owanie firm w nowoczesne firmy rozlicze┼ä, s┼éabo rozwini─Öta sie─ç akceptuj─ůca karty p┼éatnicze), i proponuje konkretne metody ich pokonywania.

Rz─ůd chce mi─Ödzy innymi upowszechni─ç p┼éatno┼Ťci bezgot├│wkowe w urz─Ödach i instytucjach pa┼ästwowych. Samo zwi─Ökszenie odsetka ┼Ťwiadcze┼ä emerytalno- -rentowych wyp┼éacanych bezpo┼Ťrednio na rachunki bankowe z 47 proc. do 70 proc. w roku 2013 ma da─ç ZUS 130 mln z┼éotych oszcz─Ödno┼Ťci. Brane jest te┼╝ pod uwag─Ö zr├│wnanie r├│┼╝nych sposob├│w wyp┼éaty wynagrodze┼ä. Jednak w rz─ůdowym programie rozwoju obrotu bezgot├│wkowego w Polsce na lata 2011ÔÇô2013 zak┼éadanie kont osobistych do wyp┼éaty wynagrodze┼ä jest dobrowolne.

Jednocze┼Ťnie priorytetem programu jest ograniczenie wykluczenia w niekt├│rych grupach spo┼éecznych. Ze statystyk NBP wynika, ┼╝e konta w banku nie ma 50 proc. bezrobotnych, 49 proc. student├│w i uczni├│w, 33 proc. emeryt├│w i rencist├│w oraz 11 proc. rolnik├│w. Do 2013 roku statystyki te maj─ů si─Ö poprawi─ç. Osi─ůgn─ů─ç mo┼╝na to mi─Ödzy innymi przez skierowanie do tych grup konkretnych us┼éug. Na przyk┼éad w przypadku os├│b najubo┼╝szych czy bezrobotnych mo┼╝na skorzysta─ç z do┼Ťwiadcze┼ä Francji, Belgii czy Holandii, gdzie maj─ů one dost─Öp do darmowego konta (tzw. rachunek podstawowy) z mo┼╝liwo┼Ťci─ů dokonania kilku darmowych przelew├│w internetowych w miesi─ůcu. W nielicznych krajach zdarza si─Ö, ┼╝e pa┼ästwo pokrywa koszt wydania karty do takiego rachunku.

Z kolei w Finlandii prawo gwarantuje darmowe konta, karty płatnicze i wypłaty z bankomatów wszystkim osobom, które nie ukończyły 26. roku życia.

Edukacja i bezpiecze┼ästwo Jednak najwi─Öksz─ů rol─Ö w upowszechnianiu obrotu bezgot├│wkowego ma odegra─ç edukacja ÔÇô pokazywanie korzy┼Ťci p┼éyn─ůcych z posiadania konta bankowego, wykonywania przelew├│w przez internet czy p┼éacenia kart─ů, a tak┼╝e promocja poszczeg├│lnych form p┼éatno┼Ťci. Do tego jednak potrzebne jest budowanie wi─Ökszego zaufania do instytucji finansowych oraz u┼Ťwiadamianie obywateli, ┼╝e np. transakcje dokonywane w internecie lub kart─ů p┼éatnicz─ů s─ů bezpieczniejsze ni┼╝ standardowe przelewy czy p┼éatno┼Ťci got├│wkowe.

Ma┼éo kto wie, ┼╝e w my┼Ťl ustawy o elektronicznych instrumentach p┼éatniczych banki ponosz─ů odpowiedzialno┼Ť─ç za wszelkie transakcje o warto┼Ťci powy┼╝ej 150 euro dokonane skradzion─ů kart─ů, kt├│rej jeszcze nie zastrzegli┼Ťmy. Gdy ju┼╝ j─ů zastrze┼╝emy, bank ma obowi─ůzek zwr├│ci─ç nam ka┼╝d─ů z┼éot├│wk─Ö, kt├│r─ů uda┼éo si─Ö wyci─ůgn─ů─ç z┼éodziejowi z naszego konta. Ponadto post─Öp w dziedzinie zabezpiecze┼ä kart jest tak du┼╝y, ┼╝e obecnie na 10 tys. transakcji zaledwie dwie dokonywane s─ů kartami skradzionymi lub skopiowanymi.

Ca┼éy proces edukacyjny musi jednak odbywa─ç si─Ö r├│wnolegle z rozbudowaniem infrastruktury odpowiedzialnej za p┼éatno┼Ťci bezgot├│wkowe. W rz─ůdowym programie rozwoju obrotu bezgot├│wkowego zaplanowano, ┼╝e w 2013 roku 80 proc. wszystkich plac├│wek handlowo-us┼éugowych wyposa┼╝onych b─Ödzie w terminale POS, podczas gdy obecnie wska┼║nik ten wynosi ok. 30 proc. Tak szybki rozw├│j nie jest wcale niemo┼╝liwy ÔÇô dynamicznie przybywa bowiem firm specjalizuj─ůcych si─Ö w obs┼éudze p┼éatno┼Ťci bezgot├│wkowych i terminali (tylko w tym roku dzia┼éalno┼Ť─ç w tym segmencie rozpocz─Ö┼éo kilka instytucji, m.in. Kredyt Bank i Bank BPH), a po drugie ÔÇô coraz ch─Ötniej wychodz─ů one poza du┼╝e o┼Ťrodki i kieruj─ů ofert─Ö do sklep├│w oraz us┼éugodawc├│w w ma┼éych miasteczkach czy na wsiach. Innymi s┼éowy ÔÇô konkurencja na tym rynku ro┼Ťnie, a tym samym spadaj─ů koszty obs┼éugi terminali. Ostatnim krokiem w kampanii mo┼╝e by─ç zniech─Öcanie klient├│w do p┼éacenia got├│wk─ů. Na przyk┼éad w Belgii sprzedawca ma prawo odm├│wi─ç sprzedania towaru, je┼╝eli kupuj─ůcy chce za niego zap┼éaci─ç wi─Öksz─ů ilo┼Ťci─ů monet.

Podobnie jest w Niemczech ÔÇô w wielu tamtejszych sklepach czy restauracjach nie zap┼éacimy got├│wk─ů, je┼╝eli rachunek wyniesie wi─Öcej ni┼╝ 100 euro, a my b─Ödziemy pr├│bowali uregulowa─ç go monetami.

Z kolei we W┼éoszech nie zap┼éacimy got├│wk─ů za ┼╝adn─ů us┼éug─Ö, kt├│rej warto┼Ť─ç przekracza 100 euro. W Wielkiej Brytanii istnieje przymus bezgot├│wkowego regulowania zobowi─ůza┼ä podatkowych, a w Danii obowi─ůzek u┼╝ywania faktur elektronicznych w sektorze publicznym ÔÇô papierowych nikt nie wydaje ani nie przyjmuje.

***

┼╣r├│d┼éo: Newsweek 39/2011 (26.09-2.10). Artyku┼é powsta┼é w ramach projektu pt. ÔÇ×Gospodarka i FinanseÔÇŁ dofinansowanego przez NBP.

Skomentuj

Upewnij si─Ö, ┼╝e pola oznaczone wymagane gwiazdk─ů (*) zosta┼éy wype┼énione. Kod HTML nie jest dozwolony.

Do┼é─ůcz do nas

      YTxyXYx