Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

Krótka historia Faryn

Krótka historia Faryn   aryny (niem. Farienen) – wieś w...

Krótka historia Faryn

 

aryny (niem. Farienen) – wieś w województwie warmińsko - mazurskim, w powiecie szczycieńskim, w gminie Rozogi. Została założona 30 stycznia 1662 roku w ramach tzw. osadnictwa szkatułowego, czyli akcji kolonizacyjnej, jaką rozpoczął margraf brandenburski, Wielki Elektor Fryderyk Wilhelm (1620-1688). Osadnictwo to wiązało się z poszukiwaniem przez księcia pruskiego źródeł powiększania dochodów. Władca postanowił rozpocząć kolonizację nowizn należących do domeny książęcej, a czynsze z nowych osad miały wpływać bezpośrednio do szkatuły elektora. Wobec Polski okazał wybitną nieprzychylność wiążąc się ze Szwecją, z którą Polska właśnie prowadziła wojnę (1655-1656).

Na prośbę dwóch osadników z Kiełbonek Paula Lasersa i Woitka Marczinzecka Fryderyk Wilhelm wydał przywilej lokacyjny, który zapoczątkował istnienie osady Faryny. Obaj lokatorzy wspólnie pełnili urząd sołtysa. Wraz z nimi przybyło tutaj 38 osadników. Nazwisko założyciela wsi, Marczinzeck, które nosili jego potomkowie przetrwało aż do dziś. Mieszkanka pobliskiej wsi o nazwisku Marcińczyk uważa się za spadkobierczynię założyciela. Potomkowie Lasersa wyemigrowali na Zachód pod koniec XIX w., w latach wielkiej emigracji.

Faryny stały się z czasem jednym z największych osiedli w okolicy Rozóg. W 1782 roku wieś liczyła 51, a w 1858 roku 80 domów z prawie 700 mieszkańcami. Od czasów Księstwa Pruskiego istniał w Farynach duży, gospodarujący na przeszło 90 morgach majątek ziemski, do którego należała też gorzelnia. Ostatni właściciel majątku okazał się miernym gospodarzem i zadłużony majątek w latach 1906-1910 rozparcelowano.

Położona z dala od handlowych i wojennych dróg puszczańska wieś przetrwała zawieruchy wojenne XVIII i XIX w. Zbudowana w latach 1908-1909 droga Rozogi – Spychowo stworzyła połączenie z innymi miejscowościami. Przed I wojną światową Faryny były dużą, uprzemysłowioną wsią. Istniała cegielnia i wytwórnia dachówki. Glinę
do produkcji pobierano w lesie, w miejscu zwanym „Glinka”. Istniała tu również gorzelnia, mleczarnia, dwie karczmy i sklepy kolonialne. Rozwinęło się rzemiosło. Funkcjonowały dwa warsztaty kowalskie, masarnia, piekarnia, stolarnia, warsztat kołodziejski, szewski, krawiecki, pracowali tu murarze, cieśle, a także zegarmistrz.

Rankiem 2 sierpnia 1914 roku obwieszczono powszechną mobilizację mężczyzn. Rozpoczęła się I wojna światowa. Gromady młodych ludzi powędrowały na stację kolejową do Spychowa, we wsi zjawił się patrol niemieckiej kawalerii. W grudniu 1914 roku rosyjska piechota wtargnęła do wsi rabując bydło. Po ataku niemieckiej kawalerii wycofała się. Ślady I wojny światowej można znaleźć na faryńskim cmentarzu ewangelicko-augsburskim. W kwaterze wojennej spoczywa żołnierz armii niemieckiej Otto Bost (poległy 11. listopada 1914 roku) oraz trzech nieznanych żołnierzy armii rosyjskiej poległych mniej więcej w tym samym czasie.

 

 W roku 1915 Faryny otrzymały połączenie kolejowe, które miało znaczenie militarne. Zapewniało ono zaopatrzenie dla oddziałów niemieckiego frontu stojącego wówczas na linii Narwi. Dwudziestolecie międzywojenne, to czas kolei publicznej. Wieś była jedyną stacją pośrednią między Myszyńcem a Pupami (od 1959 roku pod nazwą Spychowo). W czasie II wojny światowej połączenie zarekwirowała 206 Dywizja Wehrmachtu. Kolej wąskotorowa (potocznie zwana „ciuchcią”) służyła mieszkańcom do roku 1962.

W 1915 roku od iskry z lokomotywy wąskotorówki wybuchł pożar. Spłonęły zabudowania dwóch gospodarzy i dom starców. Z ogniem walczyła miejscowa jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej, istniejąca tu od 1910 roku.

W 1916 roku we wsi uruchomiono tartak. W latach 1923-1924 szczególnie dotkliwa dla pracowników leśnych okazała się plaga Brudnicy mniszki. Zniszczeniu uległo ponad 10.000 hektarów lasu.

Szkoła w Farynach powstała w roku 1730. W 1905 roku do trzech klas uczęszczało 209 uczniów. W pewnych okresach istniały dwa budynki szkoły podstawowej. Potrzeba przystosowania do zajęć szkolnych innych pomieszczeń podyktowana była dużą ilością dzieci. Wówczas funkcje szkoły spełniał dodatkowo budynek przedszkola. W roku 1927 w miejscu starej, drewnianej wzniesiono murowaną, z czerwonej cegły, z charakterystycznymi szczytami.

Godne uwagi są elementy wyróżniające wieś oraz obiekty zabytkowe i historyczne. Jednym z nich jest brukowana droga główna (ok. 1,5 km) biegnąca przez wieś, zbudowana przed 1890 rokiem. W 2008 roku na części bruku położono asfalt. Wartość zabytkową posiadają domy drewniane z II połowy XIX w., w tym dawny dom Wilhelma Siwego. Budynek został zaadaptowany do celów sakralnych, obecnie jest kościołem rzymsko-katolickiej parafii w Farynach. Wartość sztuki sepulkralnej posiada wpisany w Rejestr Zabytków Cmentarz Ewangelicko-Augsburski usytuowany w pobliżu wsi. Sięga czasów pierwszych osadników, a więc roku 1662. Jako najstarszy obiekt historyczny nadaje charakter tej miejscowości, mówi o jej przeszłości, o dawnych mieszkańcach Faryn, o dramatach wojny, o stosunkach między Polakami, Niemcami i Rosjanami, o historii lokalnych konfliktów. Na cmentarzu znajdują się groby ówczesnych mieszkańców Faryn, gdzie pochowano żołnierzy niemieckich i rosyjskich dwóch ostatnich wojen. Jest również mogiła żołnierza francuskiego. Pochowani zostali tam także propolscy działacze mazurscy: Jan Biały oraz żołnierz Jan Podleś. Przez dziesięciolecia po 1945 roku cmentarz popadł w niemal całkowitą ruinę. Od 2007 roku prowadzone są na nim prace renowacyjne.

Wspomniany Jan Biały- ewangelik, gromadkarz, lokalny poeta a także członek Komisji szkolnej na Mazury, zasłynął działalnością podczas okresu plebiscytowego. W latach 1920-1933 prowadził polską bibliotekę w Farynach, dążył do założenia polskich szkół
na Mazurach. Prawdopodobnie w jego mieszkaniu odbywały się spotkania przed plebiscytem. W jednym z nich uczestniczył Bogumił Leyk, pochodzący ze Szczytna polski działacz narodowościowy. Po wyjściu ze spotkania został pobity przez nacjonalistyczną bojówkę niemiecką. W okresie międzywojennym Faryny wiodły życie typowej wsi mazurskiej.

1 września 1939 roku mieszkańców obudziła strzelanina i dudnienie artylerii dochodzące znad granicy między Rozogami a Dąbrowami. Pięć lat później, ten sam huk oznajmił zbliżanie się frontu wschodniego. W mroźną noc, w styczniu 1945 roku sołtys w Farynach polecił opuszczenie wsi. Wówczas wojska radzieckie zajęły Faryny i stacjonowały tu do lipca 1945 roku. Na mocy porozumień międzynarodowych Prusy Wschodnie stanowiące część państwa niemieckiego znalazły się w granicach Polski.
Po kilku wiekach dominacji niemieckiej Faryny rozpoczęły nowy etap dziejów swej historii. Od sześćdziesięciu czterech lat związane są z polską kulturą i tradycją.

Ks. Roman Wiśniewski

***

Więcej na ten temat:

Faryny po roku 1945 

Faryny w starej fotografii

Faryny- zarys dziejów

wersja do druku

Skomentuj

Upewnij się, że pola oznaczone wymagane gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.

Dołącz do nas

      YTxyXYx